متیل سیکلو پنتا دینیل منگنز تری کربنیل یا MMT 

متیل سیکلو پنتا دینیل منگنز تری کربنیل یا MMT

نویسنده:

ehsan hosnani
گردآوری، ترجمه و نگارش: احسان حُسنانی
کارشناس ارشد مهندسی شیمی ، دانش آموخته دانشگاه صنعتی اصفهان




چکیده: برای افزایش عدد اکتان بنزین روش های گوناگونی وجود دارد که یکی از آنها ماده ای بر پایه منگنز به نام MMT است.
MMT

MMT چیست؟

«متیل سیکلو پنتودینیل منگنز تری کربنیل (MMT)» یک افزودنی فلزی بر پایه منگنز است که برای بالا بردن عدد اکتان به بنزین اضافه می گردد. «MMT» مقرون به صرفه ترین جایگزین تترا اتیل سرب است. زیرا افزودن تنها چند قطره از آن (معادل ۱۸ میلی گرم منگنز) می تواند عدد اکتان یک لیتر بنزین را دو تا سه شماره بالا ببرد. برای دستیابی به این مهم نیاز به افزودن حجم نسبتا زیادی (۸ تا ۱۰ درصد) از مواد آمیختنی مانند MTBE، می باشد.
mmt
ساختار شیمیایی MMT

مقدمه

یکی از روش های بالابردن عدد اکتان بنزین استفاده از افزودنی های فلزی است که نمونه آشنای آن تترا اتیل سرب است که به علت اثرات زیان آوری که برای محیط زیست داشت امروزه استفاده از آن در بسیاری از کشورها از جمله کشور ایران ممنوع گردیده است. امروزه پالایشگاه ها به دنبال افزودنی های جایگزین مناسب برای بالا بردن عدد اکتان بنزین هستند. افزودنی های جایگزینی که تاکنون معرفی شده اند همگی از تترا اتیل سرب گرانقیمت تر بوده اند و هر یک مشکلات خاص خودشان را داشته اند. مثلا MTBE به سهولت از بنزین جداشده و آبهای سطحی را آلوده می کند. ضمن اینکه حجم مصرف آن نیز بالا (بین ۱۰ تا ۱۵ درصد) است. یا اتانول دارای فراریت بالایی بوده و گرانقیت است، فروسین موجب ایجاد رسوب اکسید آهن در شمعک موتور می شود. حتی «MMT» نیز در مسافتهای زیاد (بیش از ۳۰ هزار کیلومتر) رسوب قرمز رنگ اکسید منگنز بر روی کاتالیست اگزوز تشکیل می دهد. بنابراین برای انتخاب بهترین جایگزین باید فاکتور های مختلفی را لحاظ کرد. اول اینکه ماده جایگزین برای پالایشگاه چه هزینه ای دارد؟ دوم اینکه برای جامعه چه هزینه ای دارد. آلودگی هوا و آسیب به خودرو از هزینه هایی هستند که جامعه متحمل می شود.
بازدید کارخانه
احسان حسنانی در حال بازدید از کارخانه تولید MMT
در این نوشته گزیده ای از نتایج تحقیقات انجام شده بر روی «MMT» در سه بخش ارائه گردیده است:
1- خواص شیمیایی
2- مزیت آن برای پالایشگاه ها،
3- هزینه آن برای جامعه

خواص شیمیایی «MMT»

«MMT» یک افزودنی چندکاره برای سوخت است که از سال ۱۹۵۰ برای بالا بردن عدد اکتان و بهبود احتراق در سوخت هایی همچون بنزین، گازوئیل، نفت کوره و سوخت توربین استفاده می شده است. «MMT» حاوی تقریبا ۲۴/۴ درصد منگنز بوده و در غلظتهای بین 5 تا 20 ppm معادل منگنز در بنزین بدون سرب مصرف می شود. منگنزی که از اگزوز خودرو بیرون می آید مخلوطی است از سولفات، فسفات و مقدار کمی اکسید منگنز. «MMT» حلالیت کمی در آب دارد بطوریکه در دمای 25 درجه سانتی گراد تنها ۰/۰۲۹ گرم از این ماده در یک لیتر آب حل می شود. «MMT» بر خلاف MTBE که به سهولت از بنزین جداشده و آبهای سطحی را آلوده می کند، تمایل کمی نسبت به آب دارد. «MMT» نسبت به نور بسیار حساس بوده و با نیمه عمر بسیار کوتاه 2 دقیقه، در اثر مواجهه با نور تجزیه شده و به اکسیدمنگنز و کربنات منگنز تبدیل می گردد (Ter Haar et al., 1975). در اثر استفاده از MMT در بنزین، انتشار مواد سمی و زیان آوری همچون بنزن، فرمالدهید، استالدهید، NOx ها و گازهای گلخانه ای کمتر از اگزوز اتومبیل کاهش می یابد (Lenane et al., 1994).

مزیت MMT برای پالایشگاه ها

افزودن تنها چند قطره MMT موجب بالا بردن عدد اکتان بنزین به میزان دو تا سه شماره می گردد. برای دستیابی به این مهم نیاز به افزودن حجم نسبتا زیادی (8 تا 10 درصد) از مواد آمیختنی مانند MTBE، اتانول یا ترکیبات آروماتیک یا استفاده از فرایندهای سخت می باشد. استفاده از MMT موجب صرفه جویی در مصرف انرژی در پالایشگاه ها می گردد و بازده تولید بنزین از یک بشکه نفت خام را افزایش می دهد (Lynam et al., 1999).

هزینه MMT برای جامعه

بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی مهمترین منابع انتشار منگنز هوابرد به محیط صنایع ریخته گری ، صنایع فراوری منگنز آهنی ، احتراق سوخت های فسیلی و خاک حاوی منگنز هستند (WHO,1999). در مقاله ای پیش بینی شده است که اگر به تمام بنزین موجود در آمریکا، MMT (در حداکثر میزان مجازش یعنی ۳۱/۲۵ mgMn/gal ) افزوده شود، غلظت منگنز هوابرد برحسب کل ذرات معلق حدود ۱۰ تا ۲۰ نانوگرم بر مترمکعب در مناطق شهری افزایش خواهد یافت (Pfeifer et al. 1994). غلظت منگنز در هوای نقاط مختلف جهان به طور متوسط نقاط دوردست 5/0 تا ۱۵ نانوگرم بر مترمکعب، در شهرهای خلوت و روستا ها از کمتر از ۱۰ تا ۳۰ نانوگرم بر مترمکعب و در شهرهای بزرگ و شلوغ که دور از منابع ذکرشده هستند بین 10 تا 70 نانوگرم بر مترمکعب می باشد که در این میانگین گیری نقاطی که نزدیک منابع اصلی مانند کارخانه های ریخته گری هستند لحاظ نشده است. در این نقاط غلظت منگنز در هوا به هزاران میلی گرم بر متر مکعب می رسد که با افزایش فاصله از منبع به سرعت کاهش می یابد (Stokes et al., 1988). در پژوهشی، میزان مواجهه دو قشر از جامعه (یکی رانندگان تاکسی که مرتب در معرض آلودگی هوای مرتبط با ترافیک خیابان هستند و یکی کارمندان ادارات که کمتر با این آلودگی ها سروکار دارند) با آلودگی منگنز در شهر تورانتو برای مدت یک هفته اندازه گیری و مقایسه شد. این مطالعه نشان داد که متوسط مواجهه 24 ساعته رانندگان تاکسی با منگنز ۳۵ نانوگرم منگنز بر مترمکعب برحسب کل ذرات معلق و این عدد در مورد کارمندان ادارات 13 بوده است (Riveros-Rosas et al., 1997). در مطالعات بعدی میزان مواجهه این افراد با منگنز برحسب بخش قابل تنفس اندازه گیری شد. زیرا بیشتر منگنز انتشار یافته در اثر احتراق MMT مرتبط با بخش قابل تنفس منگنز است. میزان مواجهه منگنز برای رانندگان تاکسی ۱۵ و برای کارمندان ادارات ۱۰ نانوگرم بر مترمکعب برحسب منگنز قابل تنفس اندازه گیری شد (Zayed et al., 1994). از آنجا که مقدار کمی (ppm ۵ تا ۲۰) منگنز معمولاً در بنزین استفاده می شود و از آنجا که تنها 15 درصد منگنز سوخته شده در موتور از اگزوز بیرون می آید، خاک کنار جاده در اثر منگنز موجود در MMT آلوده نمی شود. (Pfeifer et al. 1994)

نتیجه گیری

«MMT» به صرفه ترین جایگزین تترا اتیل سرب است. میزان مصرف آن بسیار پایین (۵ تا ۲۰ ppm معادل منگنز) است که این موضوع موجب صرفه جویی در هزینه و انرژی در پالایشگاه می گردد. «MMT» اکنون به مدت بیش از ۲۰ سال است که در شهر تورانتو کانادا به طور مداوم استفاده می شود. مطالعاتی که بر روی جمعیت گسترده ای از افراد این شهر انجام شده اند نشان داده اند که منگنز انشار یافته در اثر احتراق «MMT» بخش اندکی از کل منگنز موجود در محیط زیست را تشکیل می دهد. اثرات مخربی که «MMT» بر موتور خودرو وارد می کند نیز در مسافتهای بسیار زیاد (بیش از ۳۰۰۰۰ کیلومتر) پیموده شده با بنزین حاوی «MMT» بروز می کند. بنابراین هزینه ای که استفاده از این افزودنی به جامعه وارد می کند در مقایسه با دیگر افزودنی ها بسیار اندک است.


• MMT

مطلب قبلی: بیوتکنولوژی آرایشی

مطلب بعدی: افزودنی های سوخت

معادل انگلیسی اصطلاحات تخصصی این مطلب

1- حلالیت = Solubility
limited solubility = حلالیت محدود
2- شوره = Dandruff
Antidandruff = ضدشوره
شوره

anti dandruff = ضد شوره

anti dandruff shampoo = شامپو ضد شوره

antidandruff haircare products = محصولات مراقبت از مو با خاصیت ضدشوره

antidandruff shampoo = شامپو ضدشوره

Dandruff scale = لایه هایشوره های لایه ای یا پولک مانند

onset of dandruff = پیدایش شوره، شروع شوره

selenium shampoos, Shampoos containing selenium sulfide such as Head & Shoulders. Selenium sulfide is a key ingredient in dandruff shampoos; it treats seborrheic dermatitis, dandruff and tinea versicolor. = شامپوهای حاوی سلنیوم سولفید مثل برخی شامپوهای هد اندر شولد؛ سولفید سلنیوم یکی از ترکیبات کلیدی در شامپوهای ضدشوره است و سبوره درماتیت را نیز درمان می کند


تلفظ antidandruff haircare products ↓


تلفظ dandruff ↓


تلفظ onset of dandruff ↓
3- فرمالدهید = Formaldehyde فرمالدئید، فرمالدهید، فرمالدهاید، متانال، گازی با بوی تند و زننده‌است و کوچک‌ترین آلدهید به شمار می‌آید، بخارات سمی دارد، سرطانزا می باشد. از فرمالدهید برای از بین بردن باکتریها بعنوان محلول ضدعفونی کننده استفاده می‌شود. فرمالدهید معمولا به صورت محلول آبی 37 درصد به نام فرمالین عرضه می‌شود.

formaldehyde free = عاری از فرمالدهید


تلفظ formaldehyde free ↓


تلفظ formaldehyde ↓


تلفظ formaldehyde2 ↓
4- مواجهه = Exposure مواجهه، در معرض قرار گرفتن، در تماس قرار گرفتن
ensure that sun exposure is avoided= از عدم مواجهه با آفتاب اطمینان حاصل کنید. برخی از کرم های شب و کرم های ضد لک نباید در هنگام روز استفاده شوند زیرا فعالیتشان دچار اخلال می شود
Exposure time = زمان تماس، زمان مواجهه

overexposure = مواجهه بیش از حد

exposure to toxic chemicals = مواجهه با مواد شیمیایی


تلفظ exposure to toxic chemicals ↓
5- افزودنی = Additive ماده افزودنی، ماده ای که به محصول اضافه می شود. 
6- مشک = Musk
7- فرار = Volatile فرار

essential oils, an essential oil is a concentrated hydrophobic liquid containing volatile aroma compounds from plants, also known as volatile oils = اسانس های روغنی، ماده هیدروفوب غلیظ شده که حاوی ترکیبات آروماتیک فرار گیاهان می باشد. اسانس های روغنی را روغن های فرار نیز می نامند. 

volatile organic compounds or VOCs = ترکیبات آلی فرار 


تلفظ volatile organic compounds or VOCs ↓
8- فراریت = Volatility فراریت
9- کاتالیست = Catalist کاتالیست
10- سرو = Cypress
Cypress, Vupressus sempervirens = سرو
11- اکسید آهن = Iron Oxide اکسید آهن 


تلفظ iron oxide ↓
12- جداشده = Isolated
freshly isolated human keratinocyte = کراتینوسیت های تازه انسان 
جداشده، جداسازی شده
13- آروما = Aroma
aroma chemicals = مواد شیمیایی معطر

Chinese Cinnamon, Cinnamomum aromaticum = دارچین چینی، سلیخه

Clove, syzgium aromaticum = میخک، قرنفل، اوژنول

Nepalese Cardamom, Amomum aromaticum = هل نپالی
آروما، ماده معطر، اسانس، ماده خوشبو، ترکیبات آروماتیک

aromatherapist = آروماتراپیست 
متخصص رایحه درمانی، کسی که دوره رایحه درمانی یا آروماتراپی را با موفقیت پشت سر گذاشته و دارای گواهینامه معتبر است.
aromatherapy = آروماتراپی، رایحه درمانی

aromatic agent = ماده معطر و آروماتیک

Aromatic plants = گیاهان معطر

Chemical aroma = ماده شیمیایی معطر

plant aroma = آرومای گیاهی

essential oils, an essential oil is a concentrated hydrophobic liquid containing volatile aroma compounds from plants, also known as volatile oils = اسانس های روغنی، ماده هیدروفوب غلیظ شده که حاوی ترکیبات آروماتیک فرار گیاهان می باشد. اسانس های روغنی را روغن های فرار نیز می نامند. 


تلفظ aromatherapist ↓


تلفظ aromatherapy ↓
14- مقرون به صرفه = Cost Effective
cost effectiveness = به صرفه بودن، اقتصادی بودن
مقرون به صرفه 


تلفظ cost effective ↓
15- سازمان بهداشت جهانی = World Health Organization
16- افرا = Maple
Red Maple, Acer rubrum = افرای قرمز، افرای مرداب، افرای شکر
17- شیمی = Chemistry شیمی 

organic chemistry = شیمی آلی 


تلفظ chemistry ↓


تلفظ organic chemistry ↓

مطلب فوق را در شبکه های اجتماعی زیر با دوستانتان به اشتراک بگذارید



درصورتی که این مطلب برای شما مفید است با کلیک روی لینک زیر آن را حمایت و توصیه کنید