فرایند عصاره گیری یا استخراج 

تلگرام آرایشی بهداشتی تبلیغ کتاب شوینده ها

فرایند عصاره گیری یا استخراج

نویسنده:

ehsan hosnani
گردآوری، ترجمه و نگارش: احسان حُسنانی
مهندس شیمی - مترجم و پژوهشگر صنایع آرایشی بهداشتی


چکیده: استخراج به روش جداسازی بر اساس مکانیزم حلالیت گفته می شود. استخراج یکی از مباحث عملیات واحد در مهندسی شیمی است که می تواند جداسازی مایع از مایع یا جداسازی فاز جامد از مایع باشد. در مبحث جداسازی عصاره از گیاهان، استخراج به روش هایی گفته می شود که در آن مواد مؤثره گیاه با مکانیزم حلالیت توسط یک حلال از گیاه جدا می شوند. این حلال می تواند غیر فرار یا فرار باشد. روغن ها و چربی ها از حلال های غیرفرار و گاز بوتان و گاز کربنیک از حلال های فرار به شمار می آیند.
عصاره گیری
عصاره گیری

تعاریف

•  استخراج به روش جداسازی عصاره گیاهان با مکانیسم حلالیت گفته می شود.
•  عصاره به محصولات معطر به دست آمده از روش استخراج گفته می شود.
•  حلال به ماده ای گفته می شود که ماده معطر را از گیاه جدا می کند.
حلال ها دو دسته هستند:
حلال های غیر فرار
حلال های فرار

استخراج با حلال های غیر فرار

بطور کلی حلالهایی را که در استخراج به کار می روند می توان به دو دسته فرار و غیر فرار (چرب) تقسیم بندی نمود. اگر عمل استخراج در دمای محیط انجام گیرد این روش انفلوراژ (Enflurage) و اگر در دمای بالا صورت گیرد ماسیراسیون (maceration) نامیده می شود. روش انفلوراژ به طور عمده برای یاس، tuberose و گاهی برای شکوفه های پرتقال و نرگس به کار می رود و روش ماسیراسیون برای گل رز، شکوفه های پرتقال، بنفشه و … استفاده می شود.

ماسیراسیون(maceration)

این فرایند شامل غوطه ور کردن گلها در روغنهای داغ با دمای 60 تا 70 درجه است. به استثناء یاس و tuberose همه گلها و به خصوص رز را با این فرایند اسانس گیری می کنند. گل با چربی برای 12 تا 48 ساعت هم زده می شود بعد محتویات ظرف بر روی الک خالی شده تا روغن از گلها جدا شود روغن صاف شده را با گلهای جدید مخلوط می کنند و این عمل را آنقدر ادامه می دهند تا روغن اشباع گردد.
ماسیراسیون
چای کیسه ای نمونه ای از فرایند عصاره گیری با روش ماسیراسیون
Ref: Extraction in pharmaceutics by Mudassar Ahmed, Slideshare.net

انفلوراژ (Enfleurage)

در این روش شکوفه گلها در لابلای چربی (در دمای محیط) خوابانیده می شود. به این صورت که درون قالبهای چوبی به نام chasis ، صفحات شیشه ای را که دو طرف آن توسط چربی یا برس مالیده شده و شکوفه ها به صورت تنک بر روی چربی پراکنده شده قرار می دهند. سطح تماس را توسط شیارهایی که با کاردک چوبی ایجاد شده افزایش می دهند و به این ترتیب چندین قالب چوبی روی هم قرار داده می شوند. بعد از یک روز یا دو روز بستگی به نوع گل ، گلهای تازه را جایگزین می کنند و عمل تعویض گلها را آنقدر ادامه می دهند تا چربی ها اشباع گردند محصول نهایی «پماد تطهیر» (pomads for washing) نام دارد چربی مورد استفاده می تواند چربی تصفیه شده خوک و یا چربی اطراف احشاء گوساله باشد. به جای چربی همچنین می توان از روغن زیتون یا پارافین مایع استفاده کرد. اسانس موجود در این چربی اشباع شده را توسط استخراج با الکل جداسازی می نمایند.
انفلوراژ
به محصول استخراج با روش انفلوراژ، پماد گفته می شود
Ref: PHYTOCHEMICAL EXTRACTION, slideshare.net

استخراج با حلالهای فرار

این فرایند اولین بار توسط روبی کوت(Robiquet) در سال 1835 تجربه شد که گلهای Tonquille را با اتر استخراج نمود. در حال حاضر از جمله حلالهایی که کاربرد وسیع دارد می توان پترولیم اتر و اتانول را نام برد.

استخراج اسانس با بوتان

استفاده از بوتان دوره جدیدی را برای تولید کنسانتره ها (concretes) آغاز کرد، این روش از بقیه روشها گرانتر است زیرا حلال در حرارت معمول نیست بلکه در دمایی بین 10- تا 20- درجه سانتی گراد کار می کند.
کانکریت
Ref: PHYTOCHEMICAL EXTRACTION, slideshare

استخراج با گازکربنیک

گازکربنیک در فشار زیاد و نقطه بحرانی حلالیت بسیار زیادی دارد که با استفاده از تکنیکهای مناسب و در فشار و دماهای مختلف می توان از این خاصیت برای اسانس گیری استفاده نمود مزیت این روش در مقایسه با سایر روشها آن است که به هیچ وجه باعث تجزیه و هیدرولیز ترکیبات مختلف اسانس روغنی نمی گردد به علاوه بسیاری از ترکیبات که با روشهای دیگر قابل جداسازی نیستند با این روش جداسازی می گردد. دستگاه استخراج با CO2 طوری طراحی می گردد که بتواند حداکثر تا فشار bar300 و دمای 200 درجه سانتی گراد را تحمل کند(هر چند این کار در دمای 20 درجه و فشار 55 بار انجام می گیرد) گازکربنیک مایع پس از عبور از گیاه و جداسازی اجزاء قابل حل در CO2 وارد ظرفی می شود که باعث تبخیر CO2 گردیده و عصاره را بر جای می گذارد. با توجه به آنکه گازکربنیک مایع یک حلال لیپوفیل است ترکیبات قطبی در آن نامحلول هستند.

معایب روش استخراج:

همراه شدن عصاره با برخی ترکیبات چرب: این مشکل را می توان توسط تقطیر استخراجی (Extractive distillation) برطرف نمود. روش دیگر استفاده از روش Batch است به این صورت که حلال با عصاره ناخالص در یک دستگاه موسوم به Batteuse برای 24 ساعت هم زده می شود بعد آن را صاف می کنند. برای تکمیل جداسازی می توان از انجماد در -20°C استفاده نمود.
همراه شدن عصاره با مواد رنگی: تقطیر با بخار در خلاء، قرار دادن در معرض نور فرابنفش و … از روشهای رنگزدایی است.

بیشتر بدانیم:

what is extract
جزوه عصاره چیست تالیف دکتر پیکری
(از کانال تلگرام دکتر پیکری دیدن کنید)
این جزوه با کسب اجازه از دکتر پیکری در سایت احسان حسنانی آپلود شده است
دانلود pdf


مطلب قبلی: پیری اینفرا

مطلب بعدی: لیپولیز

معادل انگلیسی اصطلاحات تخصصی این مطلب

1- حلالیت = Solubility
limited solubility = حلالیت محدود
2- هیدرولیز = Hydrolysis
3- فرار = Volatile

تلفظ volatile organic compounds or VOCs ↓
4- اسانس روغنی = Essential Oil
lavender essential oil = اسانس روغنی لاواند


تلفظ essential oil ↓


تلفظ essential oils ↓


تلفظ lavender essential oil ↓


تلفظ lavender essential oil2 ↓


تلفظ massage is a relaxing way to introduce essential oils to the body ↓


تلفظ non-organic essential oil ↓


تلفظ pure essential oils are naturally occuring substances found in different parts of the plant ↓


تلفظ tea tree essential oil ↓
5- کنسانتره = Concentrate
6- زیتون = Olive
7- دمای محیط = Ambient Temperature
8- استخراج با حلال = Solvent Extraction

تلفظ solvent extraction ↓


تلفظ solvent extraction2 ↓
9- ماسیراسیون = Maceration
10- انفلوراژ = Enflurage
11- نرگس = Amaryllis
12- پماد = Ointment
Certificate of appointment = گواهی اعطاء نمایندگی
13- ماده معطر = Aromatic Agent

مطلب فوق را در شبکه های اجتماعی زیر با دوستانتان به اشتراک بگذارید



اگر مطالعه این مطلب برایتان مفید بود، روی دکمه زیر کلیک کنید !