صابون چیست؟ 

تلگرام آرایشی بهداشتی تبلیغ کتاب شوینده ها

صابون چیست؟

نویسنده:

ehsan hosnani
گردآوری، ترجمه و نگارش: احسان حُسنانی
مهندس شیمی - مترجم و پژوهشگر صنایع آرایشی بهداشتی


چکیده: صابون نقش بسیار مهمی در بهداشت فردی ایرانی ها دارد. حمام بدون صابون برای خیلی از ماها معنی ندارد.
صابون
صابون

فرمول صابون

چربی ها و روغن ها همانند هر استری دیگری هیدرولیز می شوند. اگر عمل هیدرولیز در برابر بازهایی چون هیدروکسید سدیم (سود سوزآور) انجام شود، عمل را صابونی کردن می نامند. به طور کلی نمک فلزی اسیدهای چرب را صابون می نامند
soap
فرمول صابون چیست؟
صابون ها معمولا نمک سدیمی اسیدهای چرب (مثل سدیم استئارات) هستند.

علت پاک کننده بودن صابون

مولکول صابون (سدیم استئارات) دارای دو بخش است. بخش نمکی (قطبی) و بخش هیدروکربنی (غیر قطبی).
ملکول صابون
طرف نمکی مولکول، قطبی است و در آب حل می شود.
طرف هیدروکربنی ملکول، غیر قطبی است و در روغن حل می شود.
چرک ها معمولاً ذرات جامدی هستندکه بوسیله مواد روغنی به پارچه یا بدن چسبیده اند و با شستشوی ساده بوسیله آب زدوده نمی شوند. صابون با خصلت دوگانه ای که دارد، می تواند بین ملکول های آب و روغن پل بزند. به این ترتیب لکه چربی، بوسیله ملکول صابون از روی سطح زدوده شده، به طرف آب کشیده شده و در آب شناور می شود.
cherk

چرا صابون در آب های سخت خوب کف نمی کند؟

صابون نمک سدیمی اسیدهای چرب است که در آب قابل حل است. در آب سخت، مقادیر قابل توجهی یون کلسیم و یون منیزیم وجود دارد که جانشین یون سدیم شده، به صورت صابونهای غیر محلول در آمده و رسوب می کنند.
صابون در آب سخت

شستن موی سر با صابون

در صورتی که آب منطقه ای که در آن زندگی می کنید، املاح زیادی نداشته باشد، استفاده از صابون برای شستن موها موجب کدر شدن موها نمی شود. اما در آب سخت، املاح معدنی موجود در آب، با صابون واکنش نموده و روی سطح موها رسوبی تشکیل می دهند که موها را کدر می کند. اما در شامپوهای ترکیباتی مثل E.D.T.A وجود دارد که از رسوب املاح روی موی سر جلوگیری می کند.
از طرفی وجود قلیای آزاد در اکثر صابونها وجود دارد. این قلیا، موجب خشک شدن بیش از حد موها می شود. شستن موها با صابون برای موی سر چرب قابل تحمل است اما صابون، موهای خشک را کدر و زبر می کند.

ساخت صابون در آزمایشگاه با روش تجربی احسان حسنانی

برای صابونی کردن ۱۵۰ گرم چربی، می توان از یک ارلن ۵۰۰ میلی لیتری استفاده نمود.
برای اتصال ارلن به کندانسور، بهتر است از یک شیلنگ استفاده شود.
soap in lab
در طول مدت واکنش، کندانسور باید بالای ظرف واکنش در حال رفلاکس باشد.
•  برای اینکه واکنش بهتر انجام شود، لازم است حدود ۱۰۰ میلی لیتر آب و ۵۰ میلی لیتر الکل به محیط واکنش اضافه شود.
•  اگر چربی مورد نیاز، مخلوطی از روغن پالم و روغن پالم کرنل به نسبت ۸۰ به ۲۰ (یعنی ۱۲۰ گرم روغن پالم و ۳۰ گرم روغن پالم کرنل) باشد، مقدار سود مورد نیاز برای واکنش، ۲۲/۵ گرم خواهد بود .
NaOH needed
مقدار سود مورد نیاز از طریق محاسبات فوق به دست می آید.
•  بهتر است ۰/۵ تا ۱ گرم سود بیشتر از مقدار محاسبه شده استفاده کنید.
•  سود مورد نیاز را ابتدا در آب یخ حل کنید.
در ظرف واکنش یک عدد مگنت انداخته و با دو عدد هات پلیت در کنار هم که یکی فقط عمل اختلاط را انجام می دهد و دیگری هم اختلاط و هم حرارت، واکنش را تا ۳ ساعت ادامه دهید
وقتی هنوز واکنش صابونی شدن کامل نشده، احتمال سر رفتن صابون وجود دارد. اما وقتی واکنش کامل شد به هیچ وجه صابون سر نمی رود.
در این سه ساعت هر وقت مخلوط واکنش خواست سر برود، ظرف واکنش را از هات پلیت به کلد پلیت منتقل کنید.
پس از تخلیه محتویات ظرف واکنش، محتویات را به آرامی به ظرف رو باز منتقل نموده و زیر هود قرار دهید تا الکل آن تبخیر شود.
وقتی خشک شد، بوی صابون قابل تشخیص خواهد بود اما قبل از خشک شدن هنوز بوی الکل می دهد.

صابون سازی در کارخانه

چربی ذوب شده به همراه سود در دیگهای بخار پخته می شود، محصول زیرین (آب + گلیسیرین) است. محصول فوقانی چربی صابونی نشده و محصول میانی صابون است که توسط Gear Pump به مراحل بعدی پمپ می شود. محلول آب و گلیسیرین را در حوضچه تبخیر توسط فوارده در شرایطی قرار می دهند که آب این محلول تا اندازه زیادی تبخیر شود و بعد به خارج از شرکت و در شرکتهای دیگری که تکنولوژی جداسازی کامل و بازیابی گلیسرین را دارند فرستاده می شود. صابون (محصول میانی دیگ) به قسمت خردکن و خشک کن فرستاده می شود تا آب ان گرفته شود، صابون در این حالت detergency بالایی دارد ولی بوی مطبوعی ندارد و تا حدودی skin-irritant است. بنا به این دلیل در یکی از مراحل به این صابون، کرم، رنگ و اسانس اضافه می کنند و بالاخره به قسمت شمش کننده و قاب کننده می فرستند. در مرحله آخر مارک مورد نظر را خورده، وارد بسته بندی می شود.

پخت صابون

فرایند صابون سازی شباهت زیادی با آشپزی دارد. یکی از روش های آشپزی، بخارپز کردن است. در صنعت صابون سازی، از تانکهای فلزی بزرگ با حدود ۱۰۰ تن گنجایش به کمک بخار که از زیر تانک وارد می شود چربی به همراه سود کاستیک ۴۵ درصد وزنی در زمان نسبتا طولانی (حدود ۴۸ ساعت) پخته می شود. به علت تشابهی که این پروسه با پخت غذا دارد، این فرایند را پخت صابون می نامند.

دم کردن صابون

دم کردن صابون هم شباهت زیادی به دم کردن چای دارد. برای دم کردن چای، چای خشک را در آب جوش ریخته به مدت ۲۰ دقیقه در دمای ۸۰ درجه سانتی گراد نگه می داریم. دم کردن صابون هم تقریباً به همین شکل است، با این تفاوت که صابون پخته شده را به مدت ۷۲ ساعت در مخازن بزرگ در دمای ۸۰ درجه نگه می دارند. سپس برای اضافه کردن مواد دیگر به مراحل بعدی (خشک کردن، نودل کردن و ...) منتقل می کنند.

صابون بچه

حساس بودن پوست نوزادان سبب می شود تا استفاده از صابون با محدودیت هایی همراه باشد. صابون های بچه به ویژه صابون های مورد استفاده برای نوزادان، باید عاری از مواد معطر باشد. معمولاً این صابون ها دارای pH خنثی یا اندکی اسیدی می باشند و دارای اثرات پوشانندگی نیز می باشند.

مبحث صابون در کتاب شوینده ها و مواد فعال سطحی

ترجمه: سید مسیح میرمقتدایی

باید توجه داشت که صابون یک نام عمومی بوده و نمایانگر نمک فلزات قلیایی کربوکسیلیک اسیدهای حاصل از چربی های حیوانی و گیاهی است. دسته بندی سولفوفتی اسید استرها به عنوان سولفونات ها و یا مشتقات کربوکسیلیک اسیدها مورد بحث است. ولی در این جا به علت مشابهت بیشتر خواص آن ها به سولفونات ها، آن ها را جزء این دسته از ترکیبات دسته بندی می کنیم.
کاتیون های متداولی که مورد مصرف قرار می گیرند عبارتند از: سدیم، پتاسیم، آمونیوم، کلسیم و آمین های متفاوتی که معمولاً ایزوپروپیل آمین، مونواتانول آمین، و تری اتانول آمین هستند. نمک های تری اتانول آمین حلالیت بهتری را نسبت به انواع سدیمی در آب ایجاد می کنند. مولکول های دارای اتیلن اکسید دارای حلالیت بیشتری نسبت به انواع فاقد آن در محیط های آبکی هستند. این در حالی است که نمک های کلسیمی و نمک های آمین/ آلکانول آمین عموماً حلالیت بهتری را در حلال های غیرآبی از خد نشان می دهند. نمک های منیزیمی نیز قبلاً به ندرت استفاده می شدند ولی اکنون مورد توجه زیادتری قرار گرفته اند.
از نظر حلالیت، نمک های کربوکسیلیک اسیدها به pH های پایین، کاتیون های چندظرفیتی و الکترولیت های خنثی در فاز آبکی، حساسیت زیادتری نسبت به نمک های انواع فسفری، سولفات ها یا سولفونات ها دارند.
از نظر پایداری شیمیایی سولفونات های دارای باند C-S، پایدارتر از باند C-O-S سولفات ها یا باند C-O-P فسفات ها هستند. سولفات ها و فسفات ها دارای ساختار استری بوده و قابلیت هیدرولیز شدن و بازگشت به اسید و الکل آزاد را دارا می باشند. بنابراین سولفونات ها و کربوکسیلات ها از نظر شیمیایی نسبت به هیدرولیز شدن و تغییرات زیاد pH پایدارتر از سولفات ها و فسفات ها هستند.

مطلب قبلی: مرطوب کننده

مطلب بعدی: خمیردندان

منبع

کتاب « شوینده ها و مواد فعال سطحی » ترجمه سید مسیح میرمقتدایی
کتاب شوینده ها


مطلب قبلی: مرطوب کننده

مطلب بعدی: خمیردندان

معادل انگلیسی اصطلاحات تخصصی این مطلب

1- صابون = Soap

تلفظ antimicrobial soaps ↓
2- هیدرولیز = Hydrolysis
3- استیک = Stick
color stick = استیک های رنگ مو، رنگ موهای استیکی، رنگ مو های قلمی، رنگ موهای ماژیکی

Lipstick = رژ لب
محصول آرایشی رنگی که روی لب ها مالیده می شود
Makeup Sticks = قلم های آرایشی
محصولات آرایشی که به فرم استیک یا قلم هستند

تلفظ lipsticks and lip glosses ↓
4- آب سخت = Hard Water

تلفظ hard water ↓
5- روغن پالم = Palm Oil
6- بید = White Willow
7- یون کلسیم = Calcium Ion
8- غیر قطبی = Non Polar
9- کدر شدن = Dullness
hair dullness = تیرگی مو، کدورت مو


تلفظ dullness ↓
10- ارلن = Erlenmeyer Flask
11- روغن پالم کرنل = Palm Kernel Oil
12- هات پلیت = Hot Plate
13- سدیم استئارات = Sodium Stearate
14- یون منیزیم = Magnasium Ion
15- مگنت = Magnet

تلفظ magnet ↓
16- سرین = Serine
Potentilla, Potentilla anserine = پنجه برگ چمنزاری، پتنتیلا، گیاه پنجه ای یا پنج انگشت

مطلب فوق را در شبکه های اجتماعی زیر با دوستانتان به اشتراک بگذارید



اگر مطالعه این مطلب برایتان مفید بود، روی دکمه زیر کلیک کنید !