مواد اولیه صنایع عطرسازی 

مواد اولیه صنایع عطرسازی

نویسنده:

ehsan hosnani
گردآوری، ترجمه و نگارش: احسان حُسنانی
مهندس شیمی - مترجم و پژوهشگر صنایع آرایشی بهداشتی


چکیده: مواد اولیه طبیعی صنایع عطر سازی به دو دسته گیاهی و حیوانی تقسیم بندی می گردد.
مواد اولیه صنایع عطرسازی
مواد اولیه طبیعی صنایع عطر سازی به دو دسته گیاهی و حیوانی تقسیم بندی می گردد.

مواد اولیه حیوانی

مواد اولیه طبیعی به دست آمده از حیوانات شدیدترین، گرانترین و با ارزشترین عطر را دارند و تقریباً همه آنها به عنوان تثبیت کننده(fixative) در صنایع عطرسازی کاربرد دارند. در این قسمت از این گزارش تعدادی از این مواد معرفی خواهد گردید.

عنبر (Ambergris)

در گذشته عنبر را از روده وال بدست می‌آوردند اما امروزه از لاشه وال آنرا تهیه می‌کنند قبل از استفاده از عنبر در عطرسازی باید مدت زمانی از آن گذشته باشد جزء اصلی عنبر در الکل Amberin می‌باشد که در اثر نور و هوا اکسیده می‌شود تا عنبر بسیار با ارزش و لاکتن‌های معطر، آلدئیدها و کتن‌ها حاصل شده امروزه از محصولات سنتزی بجای عنبر در صنعت عطرسازی استفاده می‌شود.

Castoreum

غده خشک شده سگ آبی (در آمریکای شمالی و سیبری) و یا فرآورده‌ای که از این غده‌ها استخراج می‌شود را عطرسازان استفاده می‌کنند تا بو و ویژگی خاصی به عطر داده شده و کیفیت و دوام عطر افزایش می‌یابد. این غده حاوی رزین، صمغ و غیره است که بعلت تغذیه حیوان از پوست و چوب بخش معطر این غده را توسط الکل استخراج می‌کنند تا تنتور تهیه شود و یا با حلال‌های فرار استخراج می‌کنند که بعداً با تقطیر، حلال را حذف می‌کنند. بعد از حذف مواد غیرقابل حل در الکل این محصول به شکل castoreum رزینی فروخته می‌شود.

رزین بلسانی طبیعی(Natural balsamic resin)

این محصول ماده ای معطر برگرفته از ترشح غده‌ای از گربة اتیوپی(civet) می باشد که حیوانی است شبیه راسو که این ماده را برای محافظت از خود ترشح می کند. این ترشح با تراشیدن غده‌های civet با قاشق چوبی و سپس جمع‌آوری ماده زرد چسبناک درون ظرف آلومینیومی انجام می‌شود. Civet را با الکل استخراج می‌کنند تا تنتور بسازند و اغلب به عطرهای floral افزوده می‌شود تا ویژگی خوبی به عطر داده شود بوی مهم تشکیل دهنده civet یک کتن به نام civetone می‌باشد.

مشک تنکین (Musk Tonquin)

مشک تنکین در غده‌های زیر شکم گوزن نر قرار دارد، حیوانی که در کوهستانهای تبت، چین و لائوس زندگی می‌کند این مشک به این علت تنکین نامیده می‌شود که از شهر هانری و بندرای فرنک در خلیج تنکین در ویتنام بدست می‌آید. بعلت اینکه بوی این مشک در زمان جفت‌گیری گوزن خیلی قوی است در زمان جفت‌گیری حیوان کشته می‌شود جز اصلی و خوشبوی این مشک که با الکل استخراج می‌کنند کتی به نام Muscone است. امروزه این ماده از نظر سنتزی دارای ارزش است و یک جز مهم از اجزای عطرهایی از نوع مشک می‌باشد.

مواد اولیه طبیعی گیاهی

از قسمتهای مختلف گیاهان مختلف، در روزهای مختلف و حتی در ساعتهای مختلف یک روز مواد معطر با رایحه و خواص مختلف به دست می آید. این مواد معطر را در صورت داشتن بوی خوب و کیفیت و خلوص مناسب می تان در عطر سازی به کاربرد. در این قسمت به معرفی تعدادی از این گیاهان می پردازیم.

گیاه میر (Myrrh)

اسانس این گیاه یک رزین طبیعی است که از ساقه گیاه commiphora myrrha تراوش می‌شود این گیاه در ساحل شرق افریقا و اغلب در سومالی و اتیوپی می‌روید. بعنوان یکی از قدیمی‌ترین عطرهای تاریخی از این عطر همراه با عطر و بوی تند و با عطرهای کهربایی استفاده می‌شود.

میموزا (Mimosa)

کنستانتره میموزا را با استخراج آن توسط حلال هیدروکربنی از گلها و انتهای شاخه‌های گیاه اقاقیا Acacia decurrens بدست می‌آید این ماده با الکل استخراج می‌شود تا مقطرة میموزا حاصل شود. تولید جهانی این ماده در مروکو انجام می‌شود. اقاقیا هم بطور خودرو می‌روید و هم آن را می‌کارند.

خزه بلوط (Oakmoss or Mousse de chene)

خزه بلوط یک گلسنگ است که اغلب بر روی بلوط رشد می‌کند گاهی اوقات بر روی درخت‌های میوه و درختان تزئینی نیز می‌روید. خزه بلوط واقعی اغلب در چکسلواکی، یوگسلاوی، ایتالیا و مروکو جمع‌آوری می‌شود یک نوع خزه دیگر به نام mouss darbre معروف است که بویژه روی درخت‌های تزئینی رشد می‌کند. خزه را می‌توان توسط حلال آلی مانند اتر، بنزن استخراج کرد. انحلال کنستانتره خزه در الکل، سرد کردن آن و فیلتراسیون و سپس تبخیر الکل مقطره خزه را می‌دهد از مقطره خزه بلوط در عطرسازی برای دوام عطرها استفاده می‌شود و اغلب عطرهای گران قیمت دارای این ماده هستند.

کندر(Olibanum)

کندر یک رزین طبیعی است که در انجیل از آن بعنوان frankincense نام برده شده این صمغ به صورت تکه‌هایی به شکل اشک و زرد کمرنگ می‌باشد که در اثر سوختن بوی خوشی دارد. صمغ از درختی در آفریقای شرقی، سومالی و جنوب خلیج غربی بدست می‌آید. در اثر استخراج با الکل و فیلتراسیون و تبخیر الکل کندر رزینی بدست می‌آید در عطرسازی کندر یک تثبیت کننده مناسب برای تمام محصولات است و برای دوام بو به مدت طولانی از آن استفاده می‌شود.

Opapanax

رزینی که از درخت Commiphora crythraea تراوش می‌شود و این درخت در ساحل شمال شرقی آفریقا بویژه در سومالی و اتیوپی می‌روید. این رزین به شکل تکه‌های قهوه‌ای تیره تراوش می‌شود بوی آن شبیه بوی گیاه میر و گالبانوم است . محصول رزینی آن با استخراج الکلی بدست می‌آید و غلیظ شده آن در عطر و محصولات آرایشی کاربرد دارد. این رزین بخوبی با عطرهای کهربایی همچنین با عطرهایی مانند یاسمن و ایلانگ ایلانگ و رز مخلوط می‌شود.

زنبق زرد (Orris)

این گیاه را در ایتالیا، فرانسه و مروکو می‌کارند. رزین orris با استخراج با الکل، فیلتراسیون و تغلیظ بدست می‌آید. رزین orris بوی شبیه بوی بنفشه دارد و در عطرهای ظریف، صابون‌های لوکس، عطر پودر و محصولات آرایشی کاربرد دارد.

نعناع هندی (Patchaouli)

پاچولی توسط تقطیر با بخار از برگ‌های خشک شده گیاه Pogostemom cablin بدست می‌آید گیاه کوچکی که در فیلیپین و اندونزی یافت می‌شود. بیشترین تولید کننده آن اندونزی و بعد چین است اسانس پاچولی دارای مقدار زیادی کادی‌نین (کامفر پاچولی)، الکل C14H26O ، اورژنول و آلدئید بنزوئیک می‌باشد. رزماری (Rosmary) روغن رزماری توسط تقطیر با بخار از گل‌ها، برگها و ساقه‌های گیاه Rosmurinum officinalis بدست می‌آید تولیدکنندگان اصلی تونس، مروکو، اسپانیا و یوگسلاوی هستند. گیاهی بسیار معطر است اسانس آن شامل بورنئول، استات ایزوبورنیل، کامفر، کامفن ، پینن و سینئول می‌باشد. چوب صندل(Sandal wood Oil) روغن چوب صندل با تقطیر با بخار تهیه می‌شود یا با تقطیر از آب از چوبهای پودر شده و ریشه‌‌های گیاه Santalum album بدست می‌آید درخت کوچکی که در هند، سریلانکا و اندونزی وجود دارد. تولید جهانی آن در هند و اندونزی می‌باشد برای تهیه روغن خوب و بازده بالا فقط درختانی که بالای سی سال سن دارند باید استفاده شوند.

خس خس (Vetivert)

روغن خس خس از ریشه‌های تمیز و شسته شده گیاه Vetiveria Zizanoides توسط تقطیر با بخار تهیه می‌شود. تولید این ماده در هائیتی، اندونزی، هند، آنگولا، گوتمالا، چین و برزیل می‌باشد.

برگهای بنفشه (Violet leaves)

مقطره برگ بنفشه با استخراج توسط حلال هیدروکربنی از برگهای بنفشه، کنستانتره این محصول بدست می آید و آن را با الکل نیز استخراج می‌کنند تا به مقطره برسند این گیاه در جنوب فرانسه، شمال ایتالیا و مصر کشت می‌شود. بنفشه معطر دارای موسیلاژ، اسید سالیسیلک و یک ماده ملون آبی که در اثر محیط اسیدی قرمز و در محیط قلیایی سبز می‌شود و ماده‌ای بنام ویولین که اثری شبیه امتین داو دارد می‌باشد.

بنزوئین (Benzoin)

بنزوئین یک رزین گیاهی است که از درخت تراوش می‌شود دو نوع بنزوئین موجود است بنزوئین سیام و سوماترا. از بنزوئین سیام بویژه در عطرسازی استفاده می‌شود. بنزوئین سیام در لائوس وجود دارد و به شکل تکه‌هایی به شکل قطره در اندازه‌های مختلف موجود می‌باشد بنزوئین از بنزوئیک اسید تشکیل شده است بوی آن شیرین و شبیه وانیل می‌باشد. عصاره الکلی بنزوئین فیلتر و سپس تغلیظ می شود.(محصول حاصله بنزوئین رزینی نامیده می شود). بنزوئین سوماترا بوی کاملاً متفاوتی دارد و علاوه بر وانیلین حاوی مقدار زیادی سینامیک اسید می‌باشد. در عطر کرم و صابون از بنزوئین به مقدار کمی استفاده می‌شود زیرا بعلت مقدار وانیلین آن ممکن است محصول را بیرنگ نماید.

روغن برگ میخک (clove leaf oil)

روغن برگ میخک در ماداگاسکار و اندونزی تولید می‌شود این روغن را از تقطیر برگها و شاخه‌های کوچک گیاه Eugenia Caryophyllate تهیه می‌کنند. روغن برگ میخک که از ماداگاسکار تهیه می‌شود کیفیت مناسب‌‌تری دارد زیرا درصد اوژنول آن 82 تا 92 درصد است اما در اندونزی مقدار اوژنول آن 78 تا 86 در صد است. این گیاه در ایران نمی‌روید.

گالبانوم (Galbanum)

گالبانوم نوعی صمغ زرد است که از گیاهی شبیه انقوزه گرفته می‌شود. صمغ گالبانوم از گیاهان چتری Ferulla galbaniflua جمع‌آوری می‌شود که در ایران و لبنان بطو وسیعی می‌روید رزین طبیعی گالبانوم توسط الکل استخراج شده ، با ترکیبات یاس بنفش بخوبی ادغام می‌‌‌شود. در عطرسازی مدرن از صمغ گالبانوم برای رسیدن به نقطه « پیش رایحه سبز » (greenish top note) استفاده می‌شود

مقطره یاسمین (jasmine absolute)

تنتور یاس با استخراج توسط هیدروکربن (معمولا پترولیوم اتر) از گیاه jasninum officinate تهیه می‌شود سپس کنسانتره یاس را با استخراج با الکل به مقطره (Absolute) تبدیل می‌کنند. کنستانتره یاس در مصر، مروکو، الجزایر، ایتالیا، فرانسه، ترکیه، اسپانیا، هند و آفریقای جنوبی تهیه می‌شود با وجود این مهمترین تولیدکننده مصر و بعد مروکو می‌باشد. این گیاه بطور وسیعی کشت می‌شود و نسبت به شرایط آب و هوایی بسیار آسیب‌پذیر است.

کهربای نباتی (Labdanum)

ماده معطر تلخی است که از انواع لادن بدست می‌آید این ماده یک تراوش رزینی از برگهای گیاه cistus ladaniferus می‌باشد. گیاهی که بطور خودرو در خلیج مدیترانه، اسپانیا، جنوب فرانسه، شمال افریقا، جزایر کرت می‌روید. این ماده از برگهای گیاه توسط حلال آلی یا الکل استخراج می‌شود. در اسپانیا که بزرگترین تولیدکننده لابانوم رزینی می‌باشد برگها را مستقیما در آب می‌جوشانند و بعد این ماده را با پترولیوم اتر و الکل یا فقط الکل جدا می‌کنند. لابانوم رزینی اساس و پایه تمام عطرهای کهربایی می‌باشد و به آن کهربای نباتی می‌گویند.

مات (Mate)

برگهای خشک شده گیاه مات که بطور خودرو در آمریکای جنوبی می‌روید در آنجا برای تهیه چای استفاده می‌شود با استخراج برگهای خشک شده با حلال‌های آلی نظیر پترولیوم اتر، بنزن و هگزان یک ماده نیمه جامد رزینی سبز تیره بدست می‌آید با دوباره حل کردن آن در الکل، سرد کردن و به فیلتر رسیدن آن و تبخیر الکل به «مقطره مات» می‌رسیم که برای دادن بوی طبیعی گیاهی به عطرهایی نظیر یاس و اسطوخودوس استفاده می‌شود. برگ این گیاه بعلت دارا بودن کافئین اثری مانند چای و قهوه دارد. این گیاه در ایران نمی‌روید برگ گیاه شامل 2 درصد کافئین و 12 – 11 درصد تانن به نام اسید ماته تانیک است که شبیه اسید کافه‌تانیک می‌باشد.

اکلیل کوهی (Melilot)

یک گیاه شبدر مانند به نام Melilotus officinalis که در سراسر اروپا و آسیای غربی و ایالات آمریکا می‌روید و معمولاً بعلت شکل برگهایش، زبان گوزن نامیده می‌شود آن را می‌توان توسط الکل یا حلال‌های آلی استخراج کرد و برای معطر کردن تنباکو استفاده نمود بعلت وجود مقدار بالای کومارین و مشتقات کومارین اغلب از آن در محصولات مردانه استفاده می‌شود.

اسطوخودوس( لاواند) Lavender

بوته ای است خودرو یا کشت شده با ساقه های افراشته و منشعب شده دارای برگ های باریک و به رنگ سبز و تا اندازه ای سفید و گلهای ریز به رنگ بنفش یاسی . در مورد لاواند بیشتر بدانیم
lavender


مطلب قبلی: تاریخچه عطر

مطلب بعدی: آشنایی با عطریات

معادل انگلیسی اصطلاحات تخصصی این مطلب

1- عطر = Perfume
perfumer’s palette = پالت عطرساز

Eau de perfume = ادوپرفیوم

Natural perfumes = عطرهای طبیعی

Neroli perfume = عطرهای نرولی
عطر
عطرساز


تلفظ perfume and parfum ↓


تلفظ perfume ↓


تلفظ perfumer ↓


تلفظ unscented or the same scent as your perfume ↓
2- تبخیر = Evaporation تبخیر

evaporation of sweat = تبخیر عرق
3- مواد اولیه = Raw Materials
aminofunctional raw materials = مواد اولیه دارای گروه عاملی آمینی 


تلفظ raw materials ↓
4- جزء = Component جزء
5- مشک = Musk
6- سنتزی = Synthetic سنتزی، مصنوعی، صناعی

synthetic detergents = دترجت های صناعی، شوینده های سنتزی


تلفظ synthetic chemicals ↓
7- فرار = Volatile فرار


تلفظ volatile organic compounds or VOCs ↓
8- آلومینیوم = Aluminium آلومینیوم
9- کافئین = Caffeine
10- کنسانتره = Concentrate کنسانتره، محلول غلیظ
11- عنبر = Amber عنبر، رنگ کهربایی

Ambergris = عنبر، از مواد عطرسازی

Chamber of commerce = اتاق بازرگانی
12- بلوط = Oak
13- رزماری = Rosemary
14- حیوانی = Animalic حیوانی
15- اسطوخودوس = Lavender
English Lavender, Lavandula angustifolia = اسطوخودوس انگلیسی، اسطوقدوس، لاوندر، لاواند
اسطوخودوس، لاوندر، لاواند

lavender essential oil = اسانس روغنی لاواند


تلفظ lavender essential oil ↓


تلفظ lavender essential oil2 ↓
16- تثبیت کننده = Fixative
affixative = محصولی مثل اسپری مو یا لوسیون تثبیت کننده که برای تثبیت آرایش مو استفاده می شود.
17- خلوص = Purity
impurity = ناخالصی، آلودگی
18- عطرساز = Perfumer
perfumer’s palette = پالت عطرساز
عطرساز


تلفظ perfumer ↓
19- پاچولی = Patchouli پاچولی، نعناع هندی
20- تراوش = Permeation تراوش، نوعی مکانیزم نفوذ
21- زنبق = Iris
22- کندر = Frankincense کندور، رزین با بوی شیرین که از درختان آسیایی و آفریقایی به دست می آید و در گذشته در مراسم مذهبی کاربرد داشته.
23- نعناع = Mint
24- لادن = Nasturtium
Nasturtium, Tropaeolum majus = لادن، ناستوریوم
25- قلیا = Alkali قلیا، باز متضاد اسید

alkalinity = قلیاییت
قلیاها، مواد قلیایی، بازها، مواد با خاصیت بازی

alkalizing agent = عامل قلیایی کننده، ماده ای که به محصول خاصیت قلیایی می دهد، مثل آمونیاک در رنگ مو

alkalizing ingredient = ماده قلیایی کننده


تلفظ alkalizing ingredient ↓
26- مدرن = Modern مدرن
27- مقطره = Absolute خالص و بدون نقص، مطلق، ابسلوت
28- شبدر = Clover
Red Clover, Trifolium pratense = شبدر قرمز، شبدر چمنزاری، شبدر وحشی

Sweet Clover, Lotus corniculatus = یونجه زرد، یونجه پاکلاغی
شبدر

clover extract = عصاره شبدر 

red clover flower = گل شبدر قرمز
29- معطر کردن = Perfuming
30- میموزا = Mimosa گل ابریشم
31- تلخ = Bitter تلخ

Bittersweet Nightshade, Solanum dulcamara = تاجریزی پیچ، تاجریزی ایرانی، سولانوم

Bitter orange, Citurs aurantium = نارنج، نرولی، پرتقال تلخ
32- چوب صندل = Sandal Wood
33- شرقی = Oriental شرقی
34- خزه بلوط = Oak Moss
35- اوژنول = Eugenol اوژنول

isoeugenol = ایزو اوژنول
36- ماده معطر = Aromatic Agent ماده معطر و آروماتیک
37- نیمه جامد = Semi Solid
38- اشک = Tear

تلفظ tear ducts ↓


تلفظ zinc stearate ↓
39- حلال هیدروکربنی = Hydrocarbon Solvent
40- اقاقیا = Acacia
Gum Arabic, Acacia senegal = آکاسیا، صمغ عربی، ارتفاع درخت آکاسیا به 6 متر می رسد.

Acacia, Acacia arabica = درخت صمغ عربی، آکاسیا
41- پیش رایحه = Top Note پیش رایح، رایحه فوقانی، نت بالایی عطر


تلفظ top notes, middle noses and base notes ↓
42- یاسمین = Yasmin یاسمن
43- افراشته = Aerial هوایی، افراشته، در توصیف موها
44- صنعت عطر = Perfume Industry
45- مشک تنکین = Tonquin Musk مشک تونکن
46- خس خس = Vetiver وتیور، خس خس
47- کومارین = Coumarin کومارین
48- موسیلاژ = Mucilage موسیلاژ، ماده پلی ساکاریدی ویسکوز و ژلاتینی که از ریشه گیاهان به دست می آید
مثل: موسیلاژهای ریشه ختمی که در کرم موی فیتو7 و فیتو9 استفاده می شود.
49- بنفشه معطر = Sweet Violet
Sweet Violet, Vila odorata = بنفشه معطر، بنفج، بنفشه واغی
50- سینئول = Cineol سینئول
51- افرا = Maple
Red Maple, Acer rubrum = افرای قرمز، افرای مرداب، افرای شکر
52- رزین بلسانی = Balsam Resin رزین بلسانی

مطلب فوق را در شبکه های اجتماعی زیر با دوستانتان به اشتراک بگذارید



درصورتی که این مطلب برای شما مفید است با کلیک روی لینک زیر آن را حمایت و توصیه کنید