آناتومی و ساختار مو 

تلگرام آرایشی بهداشتی تبلیغ کتاب شوینده ها

آناتومی و ساختار مو

نویسنده:

ehsan hosnani
گردآوری، ترجمه و نگارش: احسان حُسنانی
مهندس شیمی - مترجم و پژوهشگر صنایع آرایشی بهداشتی


چکیده: مو یكی از ضمائم پوست است كه به صورت زائده ای باریك و رشته مانند از پوست سر خارج شده است. وظیفه مو محافظت از بدن می باشد. به علت فقدان رشته های عصبی، تارهای مو فاقد هرگونه حس می باشند. مو از دو بخش ساقه و ریشه تشکیل شده که ساقه بخش قابل رویت و ریشه زیر سطح پوست قرار گرفته است. در مورد آناتومی مو بیشتر بدانیم.
آناتومی مو
آناتومی مو
وقتی در مورد مو صحبت می کنیم باید توجه داشته باشیم که مو در واقع بخشی از پوست است. یکی از ضمائم پوست است. همانطور که می دانیم پوست از لایه های مختلفی تشکیل شده. فوقانی ترین لایه پوست اپیدرم است . لایه میانی پوست درم نام دارد. در سرتاسر پوست، اپیدرم در نواحی خاصی به داخل درم فرو رفته و کیسه لوله مانندی به نام فولیکول را تشکیل می دهد که مو در آن ساخته شده، رشد می کند و از پوست بیرون می آید. آن بخشی از مو که هنوز از پوست بیرون نیامده را ریشه مو و بخشی از مو را که بیرون از سطح پوست است و دیده می شود را ساقه یا محور مو می نامیم.
وظیفه اصلی مو محافظت از بدن است. مثلا موی سر از جمجمه محافظت می کند. موی ابرو از ورود عرق پیشانی به داخل چشم جلوگیری نموده و مژه ها همانند سایبانی از چشم در برابر آفتاب محافظت می کنند.
مو یکی از ضمائم پوست است که به صورت زائده ای باریک و رشته مانند از پوست سر خارج شده است. این عضو به علت فقدان رشته های عصبی فاقد هر گونه حس می باشد . به همین دلیل وقتی با قیچی بریده می شود دردی احساس نمی شود.

ساقه و ریشه مو

هر تار مو از دو بخش عمده تشکیل شده است:
•  ساقه: بخشی از مو که از پوست خارج است .
•  ریشه: بخشی که زیر سطح پوست قرار گرفته است.

پیاز مو

پیاز مو در واقع قسمت انتهایی اطراف برآمدگی درمال پاپیلا است که بخش زنده مو را تشکیل می دهد. سلول های پیاز هر 23 تا 72 ساعت تقسیم می شوند. این تقسیم به صورت قابل توجهی سریعتر از سلول های دیگر بدن صورت می گیرد.

عضله راست کننده

عضله ای به نام عضله راست کننده مو به لایه فیبری اطراف غلاف خارجی چسبیده است. انقباض این عضله باعث ایستادگی مو می شود. این عمل موجب ترشح چربی از غده سباسه می گردد.
این ماهیچه که arrector pili یا عضله راست کننده نام دارد و به اختصار پیلی نامیده می شود، تحت اراده ما نیست. عضله راست کننده به بخش مرکزی فولیکول مو وصل است و با زاویه ای از اپیدرم، مو را نگه می دارد. مو در هنگام احساس سرما توسط این ماهیچه راست می شود.

غدد سبابه

غدد سبابه مستقیما به بخش بالایی فولیکول متصل است. این غدد، چربی مورد نیاز برای محافظت و نرمی مو و پوست سر را تأمین می کنند.
غده سباسه یک غده حیاتی است که سبوم یا چربی ترشح می کند. بدن پس از بلوغ چربی بیشتری تولید می کند. با بالا رفتن سن تولید چربی کمتر می شود.

ساختمان مو

تار مو از سه لایه اصلی تشکیل شده است:
لایه های مو

مغز مو (Medulla)

درونی ترین لایه مو مدولا یا مغز مو نام دارد. مدولا فقط در موهای ضخیم وجود دارد. موهای کرکی فاقد این لایه می باشند. مدولا عملکرد مشخصی ندارد. احتمالاً در راست ایستادن و استحکام مو نقش دارد. مغز مو یا مدولا ممکن است موجود نباشد یا از بین برود، بدون اینکه تار مو ضعیف شود.

پوسته مو (Cortex)

لایه میانی مو کورتکس نام دارد. استحکام و قابلیت کشسانی مو مربوط به این لایه می باشد. رنگدانه های ملانین مو در کورتکس مو قرار گرفته اند. کورتکس بخش اصلی مو به حساب می آید و تعیین کننده استحکام ، قابلیت انعطاف ، رنگ و بافت مو می باشد. ماتریس لیپیدی کورتکس، همانند چسب سیمانی عمل می کند و کراتین های مو را به هم می چسباند.
کورتکس از رشته های طناب مانند پروتئینی ساخته شده که کوتیکول از آن محافظت می کند. چنانچه کوتیکول آسیب ببیند، کورتکس بدون محافظ باقی مانده، رطوبت خود را از دست داده و عوارضی مثل موخوره ایجاد می شود. ضخامت مو بیشتر مربوط به کورتکس است. رنگدانه های مو در این لایه قرار دارند. در صورتی که رنگدانه ملانین در کورتکس مو زیاد باشد، رنگ مو تیره و در صورتی که ملانین کم باشد، رنگ مو روشن می شود.

پوشش مو (Cuticle)

خارجی ترین لایه مو کوتیکول نام دارد. پولک های کوتیکول، همانند پولک های ماهی روی یکدیگر قرار گرفته و پوششی نازک، بی رنگ و محافظ روی مو تشکیل می دهند. این پوشش همانند سپری از بخش های داخلی مو محافظت می کند.
سطح خارجی مو توسط لایه محافظی به نام کوتیکول پوشیده شده است. این لایه با ساختار فلس مانند خود مانند پولک های ماهی سطح مو را پوشانده و وظیفه محافظت از مو را در مقابل عوامل مخرب محیطی به عهده دارد.

درمال پاپیلا

در پایه فولیکول برآمدگی کوچکی حاوی مویرگ یا رگ های خونی ریز وجود دارد که سلول ها را تغذیه می کنند. این برآمدگی های درم، درمال پاپیلا نامیده می شود. درمال پاپیلا که توسط مویرگها تغذیه شده و مواد مغذی مورد نیاز برای ساخت موهای جدید را دریافت می کند، نقش حیاتی در تقابلات درم و اپیدرم داشته و اهمیت زیادی در تشکیل و چرخه رشد مو دارد.
لایه های مو
لایه های مو

فولیکول مو

فولیکول مو بخش تونل مانند اپیدرم است که تا پایین درم ادامه می یابد.
فولیکول فرورفتگی لوله مانندی در پوست است که ریشه مو را احاطه می کند.
بر روی پوست سر انسان حدوداً ۱۰۰۰۰۰ فولیکول مو وجود دارد.
هر فولیکول حدوداً ۲۰ بار در طول عمر یک شخص می تواند مو بسازد. با افزایش سن، تعداد فولیکولهایی که توانایی موسازی دارند سال به سال کاهش می یابد. این کاهش تعداد، در قسمت بالایی سر مشهودتر است.

شیمی مو

ساختار شیمیایی مو از مواد مختلف تشکیل یافته است که مهم ترین آن پروتئینی به نام کراتین است. از سایر مواد می توان به گلیکوژن، انواع چربی ها، اسید اوریک، مواد معدنی و رنگدانه ها اشاره نمود. کراتین پروتئینی است که از 18 نوع اسید آمینه تشکیل شده است. مو حدوداً با سرعت ۳ تا ۴ میلی متر در روز رشد می کند.

ویژگی های نهادین مو

رنگ طبیعی مو

رنگ طبیعی مو که یکی از مهمترین ویژگی های نهادین مو به شمار می آید تابع مستقیمی از نژاد افراد می باشد. این ویژگی به علت وجود رنگدانه های طبیعی مو موسوم به ملانین می باشد.
melanin

قطر تارهای مو

ضخامت و یا قطر تارهای مو بستگی به نژاد سن و جنسیت دارد.
مو بر حسب ضخامت به سه دسته تقسیم بندی می شود:
موی نازک: قطر تارهای این دسته از موها کمتر از60 میکرون است.
موی متوسط: قطر تارهای این دسته از موها بین 60 تا 80 میکرون است.
موی ضخیم: قطر تارهای این دسته از موها بیش از80 میکرون است.
معمولا موهای ضخیم، زمخت و موهای نازک لطیف هستند.
ضخامت مو
ponytail
قطر دم اسبی (Ponytail) شده موی ضخیم می تواند تا دو برابر قطر دم اسبی موی نازک باشد.

شکل سطح مقطع مو

شکل سطح مقطع مو که یکی از فاکتورهای مهم تعیین کننده شکل نهایی مو می باشد می تواند به صورت دایره ای ، بیضی و یا مستطیلی باشد. این فاکتور با پارامتری به نام اندیس قطرمو (Hair Diameter Index) مشخص می گردد.
اندیس قطر مو نسبت قطر کوچک مو به قطر بزرگ آن می باشد.
در شکل زیر قطر کوچک و قطر بزرگ مو با در نظر گرفتن سطح مقطع مو به صورت یک بیضی نشان داده شده است:
اندیس قطر مو
بدیهی است این پارامتر می تواند عددی بین صفر تا یک باشد. هر چه این پارامتر به یک نزدیک تر باشد سطح مقطع مو بیشتر دایره ای و هرچه به صفر نزدیک تر باشد سطح مقطع مو به حالت مستطیلی یا پهن نزدیک تر است. این اندیس برای ژاپنی ها بین ۰/۷۵ تا ۰/۸۵ است یعنی سطح مقطع موی ژاپنی ها نزدیک به حالت دایره ای می باشد. به همین علت شکل نهایی موی آنها صاف است اما برای افریقایی ها و سیاه پوستان این پارامتر ۰/۵ تا ۰/۶ یعنی تقریبا مستطیلی است به همین علت شکل نهایی موی آنها فرفری و وزدار می باشد.
در جدول زیر اندیس قطر موی نژادهای مختلف نشان داده شده است.
اندیس قطر مو
HDI = Hair Diameter Index

شکل ظاهری مو

مو بر حسب شکل ظاهری به سه دسته تقسیم بندی می شود:

•  موی صاف (Straight)
•  موی مواج (Wavy)
•  موی فردار (Curly)
در شکل زیر الگوی مو برای هر یک از این انواع دیده می شود:
hair forms

تعداد تار های مو

به طور متوسط تعداد 100هزار تار مو، روی سر یک انسان وجود دارد. تعداد تارهای مو برای کسانی که موی پر پشتی دارند تا 150هزار تار مو نیز می رسد.
این پارامتر همانند دیگر ویژگی های مو در افراد مختلف بسته به سن، جنسیت و ژنتیک و حتی رنگ طبیعی موی سر متغیر است. نژادهای با موی بلوند نسبت به دیگر نژاد ها بیشترین تعداد تار مو را دارند و موقرمزها کمترین تار مو را دارند.
در جدول زیر متوسط تعداد تارهای مو در افراد با رنگ موهای مختلف دیده می شود

رنگ طبیعی مو

تعداد متوسط تارهای مو در سر

بلوند

140000

سبزه

109000

موی مشکی

102000

موی قرمز

88000

تراکم گیسو (Hair density)

در هر سانتی متر مربع از پوست سر یک کودک ۱۱۰۰ فولیکول مو وجود دارد در حالی که در سن ۲۵ سالگی این رقم به ۶۰۰ می رسد. از سن ۳۵ تا ۵۰ سالگی تراکم موها کاهش یافته به طوریکه در این سنین متوسط ۲۵۰ تا ۳۰۰ تار مو در هر سانتیمتر مربع گزارش شده است.

سرعت رشد مو

سرعت رشد مو نه تنها در قسمتهای مختلف بدن بلکه در قسمت های مختلف سر نیز با یکدیگر متفاوت است. مثلا در مورد ژاپنی ها سرعت رشد موی سر در ناحیه Crown تاج سر ۰/۴۴ میلیمتر در روز گزارش شده در حالیکه در قسمت شقیقه (Temporal) با سرعت ۰/۳۵ میلیمتر در روز می روید. به طور متوسط مو با سرعت ۱ تا ۱/۵ سانتیمتر در ماه رشد می کند.

رویش مو

رشد مو بر خلاف ناخن به صورت پیوسته نیست به آن معنا که بعد از مدتی رشد آن متوقف شده و جای خود را به موی تازه روییده می دهد. فرایند رویش مو، ریزش و رشد مجدد آن در سیکلی به نام «چرخه رشد مو» صورت می پذیرد. این چرخه در سه مرحله با نامهای آناژن، کاتاژن و تلوژن انجام می گردد.

ریزش مو

روزانه به طور متوسط ۵۰ تا ۸۰ تار مو به صورت طبیعی می ریزد.
در برخی موارد ریزش مو بیش از این محدوده تعیین شده می باشد. در صورتی که ریزش مو به حد قابل توجهی برسد دیر یا زود پوست سر از لابه لای مو ها قابل رؤیت خواهد شد به این حالت آلوپسی (Alopecia) یا ریزش مو گفته می شود.
شایع ترین نوع ریزش مو طاسی ساده (Baldness) است که سالیان متمادی دامنگیر مرد و زن بوده و بشر، هزاران سال در پی درمان آن داروهای بی شماری ساخته است. (هرچند تاسی بیماری به شمار نمی آید).
male
در سن ۲۵ سالگی ۲۵ درصد و در سن ۵۰ سالگی ۵۰ درصد آقایان کم و بیش موهای خود را از دست می دهند.
ریزش مو در خانمها و آقایان از الگوی خاصی پیروی می کند به این ترتیب که در آقایان از شقیقه ها و تاج سر شروع شده و پیشروی می کند. اما ریزش مو در خانمها خوشبختانه به صورت پراکنده بوده و سرحد موها(Hair lines) معمولا ناپدید نمی گردد ضمن آنکه شروع ریزش مو در خانمها نسبت به آقایان ۱۰سال تاخیر دارد.
ناگفته نماند که در برخی از موارد ریزش مو در خانمها از الگوی آقایان پیروی می کند و بر عکس در برخی موارد ریزش مو در آقایان از الگوی خانمها پیروی می کند.

حقایقی در مورد ریزش مو:

ریزش مو به پوشیدن کلاه یا روسری ارتباط ندارد.
ریزش مو ربطی به آلودگی هوا ندارد.
صابون، محصولات آرایشی مو، شامپو کاندیشنر و غیره باعث ریزش مو نمی شوند زیرا ریشه مو در اعماق پوست جای گرفته و هیچ یک از این عوامل را به آن دسترسی نیست.
تقویت کننده های پوست سر و لوسیون ها و داروهایی که به پوست سر مالیده می شوند هیچ یک باعث رشد مجدد مو نمی شوند ریزش مو هیچ ربطی به باروری و یا قدرت مردانگی ندارد.


مطلب قبلی: شیمی مو

مطلب بعدی: عمر هر تار مو

معادل انگلیسی اصطلاحات تخصصی این مطلب

1- صابون = Soap

تلفظ antimicrobial soaps ↓
2- کوتیکول = Cuticle
epicuticle = اپیکوتیکول، بیرونی ترین لایه کوتیکول مو

Flattens cuticle = سطح پولک های کوتیکول مو را صاف می کند


تلفظ cuticle ↓


تلفظ cuticle2 ↓
3- سبوم = Sebum
excess sebum = سبوم اضافی 

scalp excess sebum = چربی های اضافی پوست سر


تلفظ sebum ↓


تلفظ sebum2 ↓
4- تارهای مو = Hair Strands
5- لوسیون = Lotion
Oil-control lotion = لوسیون کنترل چربی 

unscented lotion = لوسیون بدون بو که قبل از مصرف عطر و ادکلن استفاده می شود


تلفظ unscented lotion ↓
6- فولیکول مو = Hair Follicle
opening of a hair follicle = دهانه فولیکول های مو


تلفظ hair follicle ↓


تلفظ hair follicles ↓


تلفظ hair follicles2 ↓
7- طاسی = Baldness
premature baldness = طاسی پیش هنگام


تلفظ baldness ↓
8- ریشه مو = Hair Root
Regrown hair root = ریشه موی تازه روییده
9- درمال پاپیلا = Dermal Papilla

تلفظ dermal papilla ↓


تلفظ dermal papilla1 ↓
10- تار مو = Strand Of Hair

تلفظ strand of hair ↓
11- تلوژن = Telogen
anagen hair/telogen hair ratio = نسبت موهای آناژن به تلوژن
12- کورتکس = Cortex

تلفظ cortex ↓


تلفظ cortex2 ↓


تلفظ hair cortex ↓


تلفظ hair cortex2(1) ↓


تلفظ hair cortex2 ↓
13- آناژن = Anagen
14- پیوسته = Continuously

تلفظ continuously ↓
15- مواد مغذی = Nutrients

تلفظ nutrients ↓
16- موخوره = Split End

تلفظ split ends ↓
17- مژه ها = Eyelashes
false eyelashes, Eyelash extensions, false lashes = مژه های مصنوعی


تلفظ eyelashes ↓


تلفظ eyelashes2 ↓
18- رویش مو = Hair Growth
19- کاتاژن = Catagen
20- مدولا = Medulla

تلفظ medulla ↓


تلفظ medulla2 ↓
21- دم اسبی = Ponytail

تلفظ pigtails is when you have two ponytails ↓


تلفظ ponytail ↓
22- بید = White Willow
23- اسید اوریک = Uric Acid

تلفظ nitric acid or sulfuric acid ↓


تلفظ sulfuric acid ↓
24- افرا = Maple
Red Maple, Acer rubrum = افرای قرمز، افرای مرداب، افرای شکر

مطلب فوق را در شبکه های اجتماعی زیر با دوستانتان به اشتراک بگذارید



اگر مطالعه این مطلب برایتان مفید بود، روی دکمه زیر کلیک کنید !