کلاژن چیست؟
نویسنده:
احسان حُسنانی مدرس اسکین کر و مراقبت از پوست
برای اطلاع از سرفصلهای پکیج آموزشی مراقبت از پوست و مو، کلمه پکیج را با واتسپ به شماره 09101971690 بفرستید.
چکیده: حدود ۷۷% از وزن خشک بدون چربی درم، از کلاژن تشکیل یافته است.
هر تار کلاژن از فیبریل های به هم تنیده تشکیل شده که فیبریل ها خود از میکروفیبریل ها ساخته شده اند. در درون میکروفیبریل ها مارپیچ های تروپوکلاژن از جنس پپتیدها وجود دارد.
کلاژن یکی از مهمترین پروتئین های ساختاری پوست انسان است که به پوست خاصیت نرمی و قابلیت ارتجاع می بخشد. در پوست انسان پروتئین های کلاژن مرتباً توسط فیبروبلاست ها سنتزشده و کلاژن های قدیمی و اضافی توسط آنزیم هایی به نام «ماتریس متالوپروتئیناز» (MMP) تجزیه و تخریب می شوند.
برای جلوگیری از فعالیت بیش از حد این آنزیم و نتیجتاً جلوگیری از تجزیه بیش از حد کلاژن ها، در درون یک پوست سالم این آنزیم ها در کنار مهارکننده هایشان حضور دارند. در واقع بین آنزیم های از بین برنده کلاژن و مهارکننده های طبیعی آنها یک تعادل آنزیمی برقرار است. این تعادل آنزیمی به پوست کمک می کند تا ظاهر سالم خود را حفظ نماید.
عواملی مانند سالخوردگی ، داشتن یک زندگی پراسترس یا مواجهه بیش از حد در برابر عوامل محرک محیط موجب می شوند که فعالیت این آنزیم ها اضافه شده و سلامت ماتریس برون سلولی تحت تاثیر قرار می گیرد. برقراری یک تعادل آنزیمی برای حفظ سلامت ماتریس برون سلولی بسیار مهم است.
تعادل سه جزئی کلاژن
منبع:
MDI-complex
کلاژن اصلی ترین بخش ناحیه درم را تشکیل می دهد. حدود ۷۷% از وزن خشک بدون چربی درم، از کلاژن تشکیل یافته است. کلاژن بافت پوستی را حمایت می کند و مسئول سفتی پوست می باشد. کاهش سنتز این ماده موجب نازک شدن پوست و ایجاد خطوط و چروک های ریز می شود. به همین علت، نوسازی و افزایش سنتز رشته های کلاژن یکی از اصلی ترین اهداف به کارگیری فرآورده های ضدچروک و ضد پیری پوست می باشد، زیرا کلاژن نقشی اساسی در حفظ ساختار درم ایفا می نماید.
کلاژن بدن انسان، حاوی ۱۸ نوع اسید آمینه است که ۱۱ نوع از آن ها در درم دیده می شود. این پلیمر به شکل یک شبکه نامنظم از فیبرهای موج دار به هم تنیده است که به موازات سطح پوست در درم قرار گرفته اند.
پرولین یکی از آمینواسیدهای تشکیل دهنده پروتئین کلاژن است. پرولین را می توان با مواد رادیواکتیو علامت گذاری نموده و به کشت حاوی فیبروبلاست انسان افزود. به این ترتیب کلاژن های جدید سنتز شده را می توان از طریق شناسایی این ملکولهای علامت گذاری شده در درون ساختار پروتئین کلاژن مشخص نمود.
مشخصه کلاژن حضور دو اسید آمینه خاص به نامهای هیدروکسی لایسین و هیدروکسی پرولین است. با اندازه گیری میزان هیدروکسی پرولین می توان مقدار کلاژن سنتز شده توسط سلول را مشخص نمود. همچنین می توان مقدار کلاژن تخریب شده در اثر یک بیماری یا در خلال برخی فرایندهای فیزیولوژیکی را مشخص نمود.
برای جلوگیری از فعالیت بیش از حد این آنزیم و نتیجتاً جلوگیری از تجزیه بیش از حد کلاژن ها، در درون یک پوست سالم این آنزیم ها در کنار مهارکننده هایشان حضور دارند. در واقع بین آنزیم های از بین برنده کلاژن و مهارکننده های طبیعی آنها یک تعادل آنزیمی برقرار است. این تعادل آنزیمی به پوست کمک می کند تا ظاهر سالم خود را حفظ نماید.
عواملی مانند سالخوردگی ، داشتن یک زندگی پراسترس یا مواجهه بیش از حد در برابر عوامل محرک محیط موجب می شوند که فعالیت این آنزیم ها اضافه شده و سلامت ماتریس برون سلولی تحت تاثیر قرار می گیرد. برقراری یک تعادل آنزیمی برای حفظ سلامت ماتریس برون سلولی بسیار مهم است.
کلاژن هفت
کلاژن نوع هفت، تشکیل دهنده فیبرهای اتصال دهنده سیستم اتصال درم به اپیدرم است. این سیستم مسئول محکم نگه داشتن اپیدرم بر روی درم است. نشان داده شده است که در هنگام سالخوردگی، تعداد این فیبرهای اتصال دهنده کاهش می یابد.کلاژن یک
سالخوردگی و مواجهه طولانی مدت در برابر پرتوهای فرابنفش تاثیر منفی بر سنتز کلاژن نوع اول می گذارند. علاوه بر این، افزایش فعالیت آنزیم MMP-2 موجب تخریب بیشتر رشته های کلاژن نوع اول می شود. این اثر در کنار تخریب دیگر سوبستراهای آنزیم MMP-2، به از بین رفتن تدریجی سلامت مواد ماتریس برون سلولی خواهد انجامید.تعادل سه جزئی کلاژن
همانطور که در دیاگرام شکل زیر مشاهده می شود، در پوست سالم یک تعادل سه جزئی بین رشته های کلاژن وجود دارد:
1- رشته های کلاژن سنتز و تولید می شوند.
2- آنزیم های از بین برنده کلاژن (کلاژنازهای درونی ) که MMP نام دارند، مازاد کلاژن تولید شده در پوست را برای تضمین تغییر و تحول رشته های کلاژن از بین می برند.
3- حضور بازدارنده های درونیِ MMP در پوست، فعالیت مخرب MMP را کنترل می کنند.
2- آنزیم های از بین برنده کلاژن (کلاژنازهای درونی ) که MMP نام دارند، مازاد کلاژن تولید شده در پوست را برای تضمین تغییر و تحول رشته های کلاژن از بین می برند.
3- حضور بازدارنده های درونیِ MMP در پوست، فعالیت مخرب MMP را کنترل می کنند.
تعادل سه جزئی کلاژن
کلاژن اصلی ترین بخش ناحیه درم را تشکیل می دهد. حدود ۷۷% از وزن خشک بدون چربی درم، از کلاژن تشکیل یافته است. کلاژن بافت پوستی را حمایت می کند و مسئول سفتی پوست می باشد. کاهش سنتز این ماده موجب نازک شدن پوست و ایجاد خطوط و چروک های ریز می شود. به همین علت، نوسازی و افزایش سنتز رشته های کلاژن یکی از اصلی ترین اهداف به کارگیری فرآورده های ضدچروک و ضد پیری پوست می باشد، زیرا کلاژن نقشی اساسی در حفظ ساختار درم ایفا می نماید.
کلاژن بدن انسان، حاوی ۱۸ نوع اسید آمینه است که ۱۱ نوع از آن ها در درم دیده می شود. این پلیمر به شکل یک شبکه نامنظم از فیبرهای موج دار به هم تنیده است که به موازات سطح پوست در درم قرار گرفته اند.
پرولین یکی از آمینواسیدهای تشکیل دهنده پروتئین کلاژن است. پرولین را می توان با مواد رادیواکتیو علامت گذاری نموده و به کشت حاوی فیبروبلاست انسان افزود. به این ترتیب کلاژن های جدید سنتز شده را می توان از طریق شناسایی این ملکولهای علامت گذاری شده در درون ساختار پروتئین کلاژن مشخص نمود.
مشخصه کلاژن حضور دو اسید آمینه خاص به نامهای هیدروکسی لایسین و هیدروکسی پرولین است. با اندازه گیری میزان هیدروکسی پرولین می توان مقدار کلاژن سنتز شده توسط سلول را مشخص نمود. همچنین می توان مقدار کلاژن تخریب شده در اثر یک بیماری یا در خلال برخی فرایندهای فیزیولوژیکی را مشخص نمود.
آیا کلاژن را می توان به عنوان یکی از اجزاء محصولات آرایشی بهداشتی استفاده نمود؟
کلاژن یک پروتئین بزرگ است که آب را به خود جذب می کند. به همین علت مرطوب کننده خوبی محسوب می شود. اما با توجه به اینکه از سطح پوست جذب نمی شود، اثراتی که در مورد آن ادعا می شود، مثل اثر پیشگیری از چین و چروک را براورده نمی کند.
اسکوربیک اسید، اسکوربیل گلوکوزید، اسکوربیل پالمیتات، اسکوربیل فسفات، اسکوربیل متیل سیلانول پکتینات از فرم های ویتامین C هستند. ویتامین С می تواند نقش روشن کننده، آنتی اکسیدان و تحریک کلاژن سازی داشته باشد.
هیالورونیک اسید یک پلی ساکارید طبیعی است که کلاژن و الاستین پوست را به هم متصل می کند. گفته می شود که یک گرم هیالورونیک اسید می تواند با شش لیتر آب پیوند برقرار کند
ترشحات حلزون حاوی آلانتوئین، کلاژن و الاستین سطحی و بزرگ، گلیکولیک اسید و آنتی اکسیدان های ویتامینی است
مبارزه با پیری پوست در لایه درم می تواند شامل تحریک فیبروبلاست ها، مهار آنزیمهای کلاژناز یا آنزیم های پیری و تزریق هیالورونیک اسید باشد
ماتریس برون سلولی مثل ضربه گیر است که از جنس الیاف کلاژن و دانه های هیالورونیک اسید می باشد.
پروتئین مثل کلاژن و الاستین، مولکولی است که از اتصال اسیدهای آمینه به دست می آید
درم و اپیدرم با پروتئین هایی مثل کلاژن هفت، لامینین، فیبرونکتین و اینتگرین به هم متصل هستند
درماکسیل، ویتامین سی پکتینات، روغن دانه انگور، روغن آووکادو، روغن جوجوبا، شی باتر، کلاژن دریایی، عصاره جلبک قهوه ای، هیالورونیک اسید، لامیناریا، نتنول، ویتامین E، اسکوالن ترکیبات تشکیل دهنده این کرم هستند
پپتید کلاژن یا پالمیتوئیل تری پپتید از اسیدهای آمینه گلایسین، هیستیدین و لایزین تشکیل شده است که برای افزایش نفوذ به پالمیتیک اسید متصل شده اند. این تشبیه در کارگاه راز جوانی 1398 با مشارکت دانشجویان به تصویر کشیده شد
مزایای ویتامین سی : محافظت در برابر تخریب های ناشی از رادیکال های آزاد، تقویت تولید کلاژن، کمک به جلوگیری از تجزیه کلاژن، کاهش لک و تیرگی پوست، کاهش التهاب
خاصیت قابض یا انقباض شبکه کلاژن.
ترکیبات تشکیل دهنده ضد لک بایومارین همانطور که می بینید از دو نوع ترکیب ویتامین c به نام های سدیم آسکوربیل فسفات و گلیسیریل آسکوربات استفاده شده است. علاوه بر این دو ویتامین c، ویتامین E هم دارد که اینها همگی آنتی اکسیدان هستند. از عصاره شیرین بیان برای مهار آنزیم 5 آلفا ردوکتاز استفاده شده است و نیاسینامید برای جلوگیری از انتقال ملانین از ملانوسیت به کراتینوسیت . در این کرم از کلاژن دریایی نیز استفاده شده است.
زرد: رشته های کلاژن، قرمز: ماتریس متالوپروتئیناز ها، سبز: مهارکننده های طبیعی ماتریس متالوپروتئیناز
در این شکل، ماتریس متالوپروتئینازها که آنزیم های از بین برنده پروتئین می باشند به قیچی تشبیه شده و مهارکننده آن ها به صورت غلاف های سبزرنگ نشان داده شده. همواره در پوست تعادلی بین ساخت کلاژن و تجزیه آن وجود دارد.
از به هم تنیدن پلی پپتیدها میکروفیبریل، از به هم تنیدن میکروفیبریل ها فیبریل و از به هم تنیدن فیبریل ها تارهای کلاژن تشکیل می شوند
ماتریس کلاژن – شبکه به هم بافته کلاژن
هر تار کلاژن از فیبریل های به هم تنیده تشکیل شده که فیبریل ها خود از میکروفیبریل ها ساخته شده اند. در درون میکروفیبریل ها مارپیچ های تروپوکلاژن از جنس پپتیدها وجود دارد.
عدم سنتز کلاژن به چروک شدن پوست می انجامد.
فرمولاسیون لوسیون مغذی پوست حاوی روغن هسته ی زرد آلو، اسکواکن، لانولین هیدروژنه،روغن معدنی، لانولین الکل ها، استئاریک اسید، گلیسیرین مونو استئارات، روغن آووکادو، توپوفریل استات، روغن کالندولا، روغن ارنیکا، کاپریلیک کاپریک تری گلیسیرید، دایمتیکون، کلاژن محلول.
تجزیه پروتئین های کلاژن با آنزیم های ماتریس متالو پروتئیناز که در این شکل به قیچی تشبیه شده اند و مهارکننده آن که در این شکل با غلاف های سبز و آبی نشان داده شده است.
اثر پروکلاژن
مواد مرطوب کننده، آنتی اکسیدان ها، پایدارکننده ها و امولسیون کننده ها از مواد اولیه پرمصرف در فرآورده های مرطوب کننده می باشد. پلی اول های هیدروکربنی شامل روغن های معدنی، اسکوالن، پترولاتوم، پروپیلن گلایکول، همچنین مشتقات لانولین مثل گلیسرول و سوربیتول، لانولین و لانولین الکل ها (اوسرین)، دایمتیکون و سیکلومتیکون جزء روغن های سیلیکونی به شمار می آید. از اسیدهای چرب می توان اسید استئاریک و اسید لینولئیک را نام برد. ستیل الکل، استئاریل الکل و سیتریل الکل، الکل های چرب هستند که به عنوان مواد مرطوب کننده استفاده می شوند. ایزو پروپیل میریستات، ایزو پروپیل پالمیتات و روغن جوجوبا جزء ترکیبات استری می باشد. روغن کنجد، روغن بادام شیرین و کره کاکائو تری گلیسیرید هستند. پروتئین هیدرولیز شده حیوانی، کلاژن، پروتئین شیر، آمینو اسیدهای ابریشم، جزئ ترکیبات آمینو اسیدی به شمار می آیند. اوره، لسیتین نیز مواد مرطوب کننده به شمار می آیند. بوتیل هیدروکسی آنیزول BHA و بوتیل هیدروکسی تولوئن BHT و توکوفرول از مواد آنتی اکسیدان و پایدار کننده هستند. صابون ها، معمولا ترکیبات استئارات هستند که می توانند آمونیوم استئارات، پتاسیم استئارات باشند. گلیسیریل استئارات و سوربیتان استئارات، جزء امولسیون کننده های استری هستند. ستیل الکل همچنین می تواند به عنوان امولسیون کننده استفاده شود. کاربومرها، صمغ زانتان یا گزانتان، صمغ سلولز جزء امولسیون کننده های پلیمری هستند. لانولین الکل، کلسترول و استرول های سویا نیز امولسیون کننده می باشند. مطالب این صفحه برگرفته از صفحه 41 کتاب دکتر شکری
آلودگی هوا، پرتوهای فرابنفش خورشید و استرس های درونی و بیرونی با ایجاد گونه های فعال اکسیژن و رادیکال هیا آزاد باز تغییر شکل DNA، پروکسی شدن لیپیدها، تخریب فیبرهای کلاژن و اکسیداسیون پروتئین ها می شود که همه این موارد منجر به پیری پوست می شوند
• Collagen
• کلاژن
مطلب قبلی: کوتیکول
مطلب بعدی: سیرتوئین
معادل انگلیسی اصطلاحات تخصصی این مطلب
1- استرس = Stress
2- اپیدرم = Epidermis
3- لایسین = Lysine
4- مواجهه = Exposure
5- نامنظم = Irregular
6- نوسازی = Renewal
7- ضد پیری = Anti Aging
8- فرابنفش = Ultraviolet
9- بدون چربی = Non-Greasy
10- پیری پوست = Aging
11- کلاژن هفت = Collagen Vii
12- مهارکننده = Inhibitor
13- اسید آمینه = Amino Acid
14- فیبروبلاست = Fibroblast
15- فیزیولوژیک = Physiologic
16- فیبروبلاست = Fibroblasts
17- فعالیت بیش از حد = Overactivity
18- مواجهه بیش از حد = Overexposure
19- ماتریس برون سلولی = Extracellular Matrix