یک کازمتولوژیست از میکروبیولوژی چه باید بداند؟

میکروب های رایج در سالن های زیبایی

رایج‌ترین میکروارگانیسم‌های بیماری‌زایی که در سالن‌های زیبایی یافت می‌شوند و می‌توانند باعث عفونت شوند، عبارتند از:

۱. باکتری‌ها

استافیلوکوکوس اورئوس (Staphylococcus aureus):عامل عفونت‌های پوستی (مثل جوش، فولیکولیت، آبسه) ممکن است به ابزارهایی مانند قیچی، موچین، یا برس‌های آرایشی منتقل شود.
سودوموناس آئروژینوزا (Pseudomonas aeruginosa):باعث عفونت‌های ناخن و پوست (به‌ویژه در محیط‌های مرطوب مانند جکوزی پا).
استرپتوکوک‌ها و انتروکوک‌ها: ممکن است از طریق ابزارهای غیراستریل منتقل شوند.

۲. قارچ‌ها

درماتوفیت‌ها مانند تریکوفیتون و میکروسپروم: عامل کچلی قارچی، عفونت ناخن (اونیکومایکوزیس)، و پای ورزشکار.
کاندیدا آلبیکنس(Candida albicans): باعث عفونت‌های مخاطی (مثل برفک دهان) یا پوستی در نواحی مرطوب.
مالاسزیا فورفور (Malassezia furfur):مرتبط با شوره سر و درماتیت سبورئیک.

۳. ویروس‌ها

ویروس هرپس سیمپلکس (HSV):انتقال از طریق تیغ یا ابزارهای مشترک در اصلاح مو یا صورت.
هپاتیت B (HBV) و هپاتیت C (HCV):ممکن است از طریق ابزارهای خالکوبی، پیرسینگ، یا اصلاح با تیغ آلوده منتقل شود.
ویروس زیکا یا چیکونگونیا: احتمال انتقال از طریق ابزارهای آلوده به ترشحات بدن.

۴. سایر عوامل

مایکوباکتریوم مانند Mycobacterium fortuitum گزارش‌شده در عفونت‌های ناشی از خیساندن پا در حوضچه‌های غیراستریل.

راه‌های پیشگیری و کنترل

ضدعفونی ابزارها با UV-C که برای باکتری‌ها، قارچ‌ها، و ویروس‌های پوشش‌دار موثر است.
استریلیزاسیون حرارتی (اتوکلاو) برای ابزارهای فلزی.
پاک‌سازی مکانیکی قبل از ضدعفونی (حذف مواد آلی مانند خون یا چرک).
استفاده از وسایل یکبارمصرف (مانند سوهان ناخن).

این میکروارگانیسم‌ها به‌ویژه در ابزارهای مشترک مانند برس‌های آرایشی، ناخنگیر، حوضچه پا، و تیغ یافت می‌شوند. ضدعفونی صحیح و رعایت پروتکل‌های بهداشتی خطر انتقال را کاهش می‌دهد.

آلودگی میکروبی محصولات آرایشی بهداشتی

منابع آلودگی یک محصول آرایشی بهداشتی عبارتند از: مواد اولیه، محیط اطراف، تجهیزات، مواد بسته بندی، کارکنان. آب مصرفی در ساخت محصول آرایشی بهداشتی در غالب موارد منبع ایجاد آلودگی است. بسترهای تبادلگر یونی یا مخازن آب، می توانند موجب آلوده شدن آب گردند. مواد اولیه دیگر مثل چربی ها، موم ها و روغن ها، نیز ممکن است در اثر قارچ ها، مخمرها و باکتری های گوناگون آلوده شوند.

کنترل میکروبی در صنایع آرایشی بهداشتی

کنترل کیفیت پیش از مرحله خرید مواد اولیه آغاز می شود و در طی عملیات تولید، بسته بندی و توزیع، ادامه می یابد. به عبارتی دیگر، نمی توان به آزمایش و بازرسی محصول در انتهای فرایند تولید بسنده کرد. زیرا چنانچه از نخستین مراحل ساخت، آلودگی میکروبی کنترل شود، محصول نهایی دارای آلودگی نخواهد بود. تجهیزات ساخت و تولید همواره باید ضدعفونی شود. گرد و غبار، کثیفی یا جریان نامنظم هوا به آسانی می تواند محصول را میکروبی کند. بنابراین باید برنامه منظمی برای پاکسازی تجهیزات و محوطه در پیش گرفته شود. الزامات شرایط تولید محصول عبارتند از:
تمیز نگاه داشتن محوطه ها، نظافت شخصی اپراتورهای دستگاه ها، وجود برنامه منظم برای پاکسازی و سترون سازی، کنترل پیوسته کیفیت آب، رعایت دقیق شروط پذیرش مواد اولیه از نظر سطح آلودگی میکروبی، استفاده از مواد نگهدارنده مؤثر. کنترل پیوسته محصول در تمام مراحل تولید.
کف محوطه ها و سطح دیوارها باید نفوذناپذیر و در برابر مواد ضدمیکروب مقاوم باشد. دیوارها باید در فواصل زمانی مشخص و کف ها هر شب باید شسته شوند. زباله ها باید در اسرع وقت جمع آوری و از محوطه دور شوند. راه آب ها باید سرپوشیده باشند. جریان هوا در محوطه تولید باید حداقل باشد. کانال های هوا و لوله ها باید به طور منظم نظافت شوند. ظرفشویی ها و مکان هایی که تجهیزات شسته می شوند، باید تمیز نگاه داشته شوند. فقط افراد معینی اجازه داشته باشند در محوطه های تولید، تردد کنند. سالن های تولید باید به گونه ای طراحی شوند که پناهگاه خوبی برای آفت های موذی، پرندگان و سایر جانوران نباشند. سالن تولید باید از روشنایی و تهویه خوبی برخوردار باشد. آزمایشگاه ها، انبارها باید در شرایط منظم و مرتب و پاکیزه نگاه داشته شود. ضایعات انبار شده در این مکان ها نباید دیده شود. کف سالن تولید باید از مواد نفوذناپذیر کاملاً مسطح و یکدست ساخته شود. به عبارت دیگر ترک یا چاله ای در آن ها مشاهده نشود.
اگر قصد دارید کارخانه ای راه اندازی کنید، پیش از خرید، بیش از آنکه به سرعت خروجی آن دستگاه توجه کنید، باید احتمال آلوده شدن محصول را در نظر بگیرید. زیرا در بسیاری از طراحی ها از ملاحظات بهداشتی غفلت می شود. تجهیزات باید در برابر روش های رایج نظافت مقاوم باشند. مثلاً بخار آب، شوینده ها و مواد شیمیایی ضد میکروب موجب از بین رفتن تجهیزات نشوند. فولاد ضد زنگ، یکی از بهترین و کارآمدترین مواد ساخت تجهیزات می باشد. پمپ های کهنه، منبع اصلی ایجاد آلودگی هستند. از دیگر منابع بالقوه ایجاد آلودگی میکروبی می توان به آلودگی مخازن و ماشین های پرکننده اشاره نمود. از منابع نامحتمل آلودگی نباید غافل شد. زیرا گاهی با وجود رعایت تمام احتیاط های عقلانی، باز هم عفونت به صورت پراکنده ولی جدی شیوع می یابد. مثلاً بسیاری از شرکت ها و کارخانه ها که در خصوص اهمیت نظافت به اندازه کافی آگاه نیستند، غالباً از افرادی برای این منظور استفاده می کنند که برای انجام فعالیت های دیگر نامناسب هستند. این یک طرز فکر اشتباه است. زیرا فردی که نتواند هوشمندانه وظایف خود را انجام دهد، با آلوده کردن تجهیزات و محصولات، زیان به مراتب بزرگی هم از نظر مالی و هم از لحاظ اعتبار به محصولات کارخانه وارد می کند. نظافتچیان باید افرادی آموزش دیده و منظم باشند. پوشیدن روپوش، دستکش لاستیکی، چکمه لاستیکی و کلاه در موارد لزوم باید به آنها آموزش داده شود. نظافتچیان باید به بهداشت فردی خود نیز اهمیت زیادی قائل باشند. برای تمیز کردن هر یک از تجهیزات باید دستورالعمل های مکتوب وجود داشته باشد. از شوینده های قوی و مؤثر برای پاکسازی محیط و تجهیزات باید استفاده شود. هیچ شوینده ای نمی تواند تمام نیازهای نظافت را به تنهایی برآورده سازد. بنابراین بسته به نوع کاربری باید شوینده مناسب انتخاب شود. مثلاً اگرچه صابون ها برای رعایت بهداشت فردی شوینده های مناسبی هستند اما برای نظافت تجهیزات باید از شوینده های سنتزی بدون صابون استفاده شود. از شوینده های قلیایی در مواقعی که شوینده های سنتزی معمولی نمی توانند به خوبی پاکسازی را انجام دهند استفاده نمایید. برای سترون سازی و باکتری کشی از شوینده های تخصصی استفاده می شود. برای ضدعفونی کردن تجهیزات، روش های مختلفی وجود دارد که مؤثرترین و قابل اعتمادترین آنها، استفاده از بخار آب است. سترون کننده های شیمیایی، نوع دیگر مواد ضدعفونی کننده هستند. فرمالین، الکل، سترون کننده های حاوی ید از جمله مواد ضدعفونی کننده رایج می باشند.
خوردن، آشامیدن و سیگار کشیدن در سالن های تولید فراورده های آرایشی بهداشتی ممنوع است. دست کارکنان نباید به هیچ وجه با مواد در تماس قرار گیرد. کارکنان سالن های تولید باید روپوش های محافظ و لباس های مخصوص بپوشند و این البسه در فواصل زمانی کوتاه و منظم شسته شود. سخت گیرانه ترین روش را باید برای نظافت و ضدعفونی کردن توالت ها و حمام های واحدهای تولیدی به کار گرفته شود. به جای صابون و حوله بهتر است از مایع صابون و دستمال کاغذی استفاده شود.
مواد اولیه که در انبار قرنطینه شده باید به صورت منظم از نظر میکروبی آزمایش شوند. مواد اولیه باید به نحوی انبار شوند که درجه خلوص میکروبی آن ها تغییر نکند. انبار مواد اولیه باید همانند محوطه های تولید و بخش بسته بندی تمیز باشد. به نکات بسیار مهم زیر توجه کنید:

میکروارگانیسم های با اهمیت در صنایع بهداشتی آرایشی

• باکتری های ایجاد کننده آکنه (acne causing bacteria) 
• باکتری آلتراموناس ماکلئودی (alteromonas macleodii) 
• مخمر نان  (baker’s yeast) 
• باکتری های ایجاد کننده لک پوست (Blemish causing bacteria) 
• جلبک سبزآبی (blue green algae) 
• جلبک قهوه ای (brown algae) 
• کاندیدا آلبیکانز  (candida albicans) 
• واحد تشکیل کلونی  (colony forming unit, CFU) 
• کورینه باکتری زروسیس  (corynebacterium xerosis) 
• میکروب کش (germicide) 
• باکتری های لاکتوباسیلی (lactobacilli) 
• مالیسیژیا فورفور (malassezia furfur) 
• مالسیزیا فورفور، قارچ شورۀ سر (malassezia furfur, pityrosporum ovale) 
• کپک و مخمر (moulds and yeasts) 
• باکتری های پروپیونی آکنه (propionibacterium acnes) 
• پروتئوس وولگاریس (proteus vulgaris) 
• مخمر نان (saccharomyces cerevisiae) 
• مخمر نان (saccharomycescerevisiae, baker’s yeast) 
• استافیلوکوکوس اورئوس (staphylococcus aureus ) 
• سویه، سوش (strain) 

1- سوهان ناخن = Nail File

2- دستمال کاغذی = Tissue Paper

3- فولاد ضد زنگ = Stainless Steel

4- پروتکل = Protocol

5- قرنطینه = Quarantine

6- باکتری کش = Bactericide

7- مالاسزیا فورفور = Malassezia Furfur

8- ویروس هرپس سیمپلکس = Herpes Simplex Virus

9- نامنظم = Irregular

10- بخار آب = Steam

11- فرمالین = Formalin

12- مالاسزیا = Malassezia

13- سودوموناس = Pseudomonas

14- آلودگی میکروبی = Microbial Contamination

15- ضدمیکروب = Anti Microbial

16- ضدعفونی کردن = Disinfecting

17- ضدعفونی کننده = Disinfectants

18- قارچ ها = Fungi

19- استریل = Strile

20- درماتیت سبورئیک = Seborrheic Dermatitis