دی اکسان چیست؟  

دی اکسان چیست؟

نویسنده:

ehsan hosnani
گردآوری، ترجمه و نگارش: احسان حُسنانی
مهندس شیمی - مترجم و پژوهشگر صنایع آرایشی بهداشتی




چکیده: دی اکسان محصول جانبی فرآیند اتوکسیلاسیون یا اتوکسیله کردن ( فرآیند افزودن اتیلن اکساید به اسید چرب) می باشد. دی اکسان یکی از آلاینده های شامپوهای حاوی سدیم لوریل اتر سولفات می باشد و چیزی نیست که عمدا به شامپو و محصولات آرایشی بهداشتی اضافه شود. مطابق استاندارد ایران، حد مجاز دی اکسان برای شامپوی بزرگسال و شامپوی بچه 10 میکروگرم بر گرم می باشد و روش آزمون نیز برای آن ابداع شده است.
دی اکسان
برخی از سورفکتانت ها مثل سدیم لوریل اتر سولفات که اصطلاح تجاری آن تگزاپون است، در ترکیب بسیاری از محصولات پاک کننده آرایشی بهداشتی مثل شامپوها و لوسیون ها استفاده می شود. در طی فرآیند تولید سدیم لوریل اتر سولفات، فرآیندی به نام اتوکسیله شدن وجود دارد که در واقع فرآیند افزودن اتیلن اکساید به اسید چرب است. محصول جانبی این واکنش ماده ای ناخواسته به نام دی اکسان است که به صورت ناخالصی در مواد اولیه آرایشی بهداشتی باقی می ماند.
دی اکسان
1و4- دی اکسان را معمولا به اختصار دی اکسان می نامند زیرا سایر ایزومرهای آن نایاب است.
اوایل سال ۸۹ خبر مرجوع شدن شامپوهایی که از ایران به قطر صادر شده بود، از خبرگزاری های رسمی کشور منتشر شد. در آن خبر آمده بود که به علت وجود ماده سمی دی اکسان در شامپوهای ایرانی، کشور قطر واردات این شامپوها را ممنوع کرده و محموله های ارسالی را مرجوع نموده است.
هشدارها در مورد دی اکسان
بسیاری از ایرانی ها با شنیدن این خبرها نگران شدند و دیدگاه های تاثیر برانگیزی درج نمودند. مگر خون قطری ها از ما رنگین تر است؟ این که چرا مصرف شامپوهای الوده برای ما ایرانی ها رواست ولی برای آن ها روا نیست؟
dioxane Iran
این موضوع باعث شد که خبرگزاری ها مسؤولین را فرا خوانده و با آنها در خصوص خطر دی اکسان در شامپوها مصاحبه کردند. از آنجا که اطلاعات زیادی در مورد دی اکسان در دسترس نیست، مسؤولین نیز جواب های مبهمی می دادند و به ذکر این توضیح که دی اکسان از محصولات جانبی ایجاد شده در مرحله تولید مواد اولیه شامپو است و این که در حال حاضر امکان انجام آزمایش تعیین مقدار دی اکسان در محصول نهایی که همان شامپو باشد وجود ندارد، بسنده می کردند.
آبان ماه سال ۸۹ بود که یکی از شرکتهای واردکننده محصولات آرایشی بهداشتی در خصوص مشکل دی اکسان از من درخواست مشاوره نمود. مشکل اینجا بود که شرکت تولیدکننده، میزان دی اکسان را در شامپوها اعلام نکرده بود و وزارت بهداشت نیز از ورود آن محموله که توسط یکی از معتبرترین شرکتهای فرانسوی تولید شده بود ممانعت می کرد.
راه حل ارائه شده آن بود که با شرکت تولیدکننده مکاتبه نموده و از آنها خواستم برگ آنالیز سورفکتانت های اتوکسیله (همه آنهایی که به eth ختم می شوند مثل myreth ، oleth ، laureth ، ceteareth و همچنین پلی اتیلن گلایکول) را ارسال کنند. همچنین از آنها خواسته شد نامه ای در سربرگ شرکت صادر کنند و در آن گواهی کنند که میزان دی اکسان در محصولات تولیدی از ۱۰ppm بیشتر نیست.
استاندارد دی اکسان
حد مجاز دی اکسان در شامپو مطابق استاندارد ۳۵۷۲ ایران
این عدد را از استاندارد ملی مربوط به شامپو تحت شماره ۳۵۷۲ حد مجاز دی اکسان در شامپوها استخراج شد. از آن پس روی گواهی های بهداشت سالانه نیز عبارت زیر درج گردید:
If traces of dioxane are found, they conform to the standard of European Union (Cosmetic Directive 76/768/EEC and amendments)
البته بعد از یکی دو سال مشخص شد مسئله دی اکسان آن قدرها هم نگران کننده نبوده و مقدار آن در شامپوها در حدی نیست که به کسی آسیب چندانی وارد کند و به این ترتیب حساسیت ها کم شد و امروزه خطر دی اکسان به ندرت خبرساز می شود.

اندازه گیری دی اکسان

روش تعیین مقدار دی اکسان در سال 94 توسط مرکز آزمایشگاه های مرجع سازمان غذا و دارو با همکاری آزمایشگاه سپید که یکی از آزمایشگاه های همکار سازمان غذا و دارو است، ارائه گردید و این روش در کارگاه آموزشی جایگاه کارایی و ایمنی فرآورده های آرایشی بهداشتی که توسط مرکز تحقیقات فرآورده های آرایشی و بهداشتی برگزار شد، به صورت تئوری و عملی آموزش داده شد.
منبع
zolfaghari
خانم مهندس ذوالفقاری
رئیس آزمایشگاه آرایشی و بهداشتی مرکز آزمایشگاه های مرجع سازمان غذا و دارو

منابع:

دی اکسان و خطرات آن
safecosmetics.org 1,4-dioxane

dioxane isiri 3572
میزان دی اکسان طبق استاندارد ملی شماره 3572 ایران که مربوط به شامپوها است، حداکثر 10ppm برای شامپو بزرگسال و 10ppm برای شامپو بچه می باشد. محدوده فاکتورهای دیگر مثل pH محلول 10 درصد، پایداری، فلزات سنگین بر حسب سرب، آرسنیک بر حسب اکسید آرسنیک، فرمالدئید، نیتروزامین و عدد زئین در این جدول نشان داده شده است.
dioxane og
ساختار شیمیایی یک و چهار دی اکسان که از به هم پیوستن دو مولکول اتیلن اکساید ایجاد می شود.
dioxane1
اگر نسبت تری اکسید گوگرد به الکل اتوکسیله در فرآیند سولفاته کردن از عدد 1 بیشتر باشد، مقدار دی اکسان به صورت نمایی افزایش می یابد.
dioxane2
واکنش هایی که به تشکیل دی اکسان منجر می شود.
dioxane3
ماهیت دی اکسان
dioxane4
در مقطعی دی اکسان رسانه ای شد.
dioxane5
رسانه ای شدن دی اکسان در مجله سلامت با مقاله دی اکسان علیه سلامت و شامپوهای سرطانزا نخرید
dioxane6
دی اکسان در شامپوها یافت می شود. ریسک سرطانزایی دارد و در محصولاتی که حاوی سدیم لورت سولفات پلی اتیلن گلایکول است، احتمال وجود آن بیشتر می شود.
formaldehyde releaers
اگر می خواهید محصولی که خریداری می کنید فاقد مواد شیمیایی آزاد کننده فرمالدئید باشد باید به این ترکیبات دقت کنید. dmdm هیدانتوئین، ایمیدازولیدینیل اوره، دیازولیدینیل اوره، کواتورنیوم 15، بُرونوپول، 5برومو 5نیترو 1 و 3 دی اکسان، هیدروکسی متین گلیسینات.

• Dioxane
• دی اکسان

مطلب قبلی: آمار واردات

مطلب بعدی: تقلبی


scent marketing

معادل انگلیسی اصطلاحات تخصصی این مطلب

1- سورفکتانت = Surfactant
biosurfactants, amphiphilic compounds produced on living surfaces = بیوسورفکتانت ها، ترکیبات آمفی فیلی (دو خصلتی) که توسط ارگانیسم های سطحی تولید می شوند 

micelles, micelle, aggregate of surfactant molecules that arrange themselves in a spherical form in aqueous solutions = میسل، مایسل، تجمع مولکول های سورفکتانت که به شکل کروی در محلول آبی
سورفکتانت، ماده فعال سطحی 
سورفکتانت، ماده فعال سطحی

surfactant or emulsifier = سورفکتانت یا امولسیفایر


تلفظ biosurfactants ↓


تلفظ surfactants ↓


تلفظ surfactants2 ↓
2- لوسیون = Lotion
unscented lotion = لوسیون بدون بو که قبل از مصرف عطر و ادکلن استفاده می شود

Oil-control lotion = لوسیون کنترل چربی 

lotion-like = لوسیون مانند
لوسیون


تلفظ unscented lotion ↓
3- وزارت بهداشت = Ministry Of Health وزارت بهداشت
4- مواد اولیه = Raw Materials
aminofunctional raw materials = مواد اولیه دارای گروه عاملی آمینی 
مواد اولیه 


تلفظ raw materials ↓
5- اتوکسیله = Ethoxylated اتوکسیله، ترکیبی به آن مولکول اتیلن اکساید اضافه شده. 
6- مشک = Musk
7- ممانعت = Inhibit
inhibit 5-alpha reductase = آنزیم پنج آلفا ردوکتاز را مهار می کند

inhibition of 5α-reductase = مهار آنزیم 5 آلفا ردوکتاز 

inhibitor of lipid accumulation = مهارکننده انباشت لیپید

MIC, Minimum Inhibitory Concentration = غلظت بازداری حداقل 

elastase inhibitor = مهارکننده الاستاز 

competitive inhibitor = مهارکننده رقابتی 

inhibitory potential = توان ممانعت
ممانعت
8- اوره = Urea

تلفظ urea ↓
9- ناخالصی = Impurity ناخالصی، آلودگی
10- دی اکسان = Dioxane دی اکسان
11- پلی اتیلن = Polyethyene
12- سازمان غذا و دارو = Food And Drug Administration اداره دارو و غذا 
13- ایمن = Safe
14- کارایی = Efficacy اثربخشی، کارآمد بودن

caffeine-like efficacy = اثر شبه کافئینی 


تلفظ efficacy ↓


تلفظ efficacy2 ↓
15- تگزاپون = Texapon تگزاپون، نام تجاری سدیم لوریل اثر سولفات
مبنای جدید محاسبه میزان محافظت فرآورده ضد آفتاب که مبنای محاسبه در آن نسبت جذب متوسط UVA به جذب متوسط UVB است. در این سیستم اگر این نسبت بین 0.7 تا 0.8 باشد، سه ستاره تعلق می گیرد.
16- جار = Jar

تلفظ blender jar ↓
17- سدیم لوریل اتر سولفات = Sodium Lauryl Ether Sulfate
18- پاک کننده آرایش = Remover
Eye makeup removers = پاک کننده های مواد آرایشی دور چشم
موی زبر پاک کننده، معمولا پاک کننده آرایش
19- اسید چرب = Fatty Acid
Lauric acid, dodecanoic acid, saturated fatty acid with a 12-carbon atom chain = لوریک اسید، دودکانوئیک اسید، اسید چرب اشباع شده با 12 اتم کربن

coconut fatty acid diethanolamide = کوکونات فتی اسید دی اتانول آمید

exogenous fatty acids = اسیدهای چرب منابع خارجی

non-esterified fatty acids, NEFA = اسیدهای چرب استری نشده

unsaturated fatty acid = اسیدهای چرب غیر اشباع
محصول آرایشی که برای شکل دادن به موها یا تثبیت آرایش موها استفاده می شود اسید چرب 
20- محموله = Cargo محموله 
21- مشاوره = Consultation مشاوره
22- اتیلن اکساید = Ethylene Oxide اتیلن اکساید، اکسید اتیلن، ترکیب گازی با دو اتم کربن و یک اتم اکسیژن که برای سنتز اتیلن گلایکول و همچنین سدیم لوریل اتر سولفات و سایر ترکیبات اتوکسیله استفاده می شود. اتیلن اکساید سمی بوده و برای استریل کردن هم کاربرد دارد، دی اکسان از به هم پیوستن دو اتم اتیلن اکساید به وجود می آید. 
23- استاندارد ملی = National Standard استاندارد ملی
24- شامپوها = Shampoos
selenium shampoos, Shampoos containing selenium sulfide such as Head & Shoulders. Selenium sulfide is a key ingredient in dandruff shampoos; it treats seborrheic dermatitis, dandruff and tinea versicolor. = شامپوهای حاوی سلنیوم سولفید مثل برخی شامپوهای هد اندر شولد؛ سولفید سلنیوم یکی از ترکیبات کلیدی در شامپوهای ضدشوره است و سبوره درماتیت را نیز درمان می کند

shampoos, shampoo = شامپو، شامپوها 


تلفظ selenium shampoos ↓


تلفظ shampoos ↓
25- سورفکتانت = Surfactants
biosurfactants, amphiphilic compounds produced on living surfaces = بیوسورفکتانت ها، ترکیبات آمفی فیلی (دو خصلتی) که توسط ارگانیسم های سطحی تولید می شوند 
سورفکتانت، ماده فعال سطحی 


تلفظ biosurfactants ↓


تلفظ surfactants ↓


تلفظ surfactants2 ↓
26- مهندس = Engineer مهندس 


تلفظ engineer ↓
27- لوریل = Lauryl
sodium lauryl sulfate = سدیم لوریل سولفات 


تلفظ lauryl ↓


تلفظ sodium lauryl sulfate ↓

مطلب فوق را در شبکه های اجتماعی زیر با دوستانتان به اشتراک بگذارید