مواد اولیه سازنده شامپو | ترکیبات شامپو 

تلگرام آرایشی بهداشتی تبلیغ کتاب شوینده ها

مواد اولیه سازنده شامپو | ترکیبات شامپو

نویسنده:

ehsan hosnani
گردآوری، ترجمه و نگارش: احسان حُسنانی
مهندس شیمی - مترجم و پژوهشگر صنایع آرایشی بهداشتی


چکیده: شامپو آمیزه ای است از آب، مواد فعال کننده سطحی و مواد افزودنی. آب بخش عمده فرمولاسیون شامپو را تشکیل می دهد و ماده پایه ای شامپو محسوب می شود. سورفکتانت ها، پاک کننده های اصلی شامپو هستند. سایر موادی که در شامپو وجود دارد، برای تقویت کف، افزایش ویسکوزیته، اصلاح بو، رنگ و همچنین برای جلوگیری از فساد میکروبی شامپو به آن اضافه می شوند. در این مقاله هر یک از اجزاء تشکیل دهنده شامپو به طور خلاصه تعریف می شود.
مواد اولیه شامپو
مواد اولیه شامپو
مهمترین مواد سازنده شامپو عبارتند از: آب، مواد فعال کننده سطحی و مواد افزودنی که عبارتند از مواد تقویت کننده کف، مواد ویسکوزیته دهنده، مواد نرم کننده (کاندیشن کننده)، مواد نگهدارنده (پرزرواتیو) و مواد افزودنی خاص.

اجزاء تشکیل دهنده شامپو

سورفکتانت یا عامل پاک کننده
تقویت کننده کف
حالت دهنده موی سر
مواد مؤثره یا اکتیو
مواد اصلاح کننده بو، رنگ، ویسکوزیته
مواد محافظ یا نگهدارنده

شامپو از سه قسمت عمده تشکیل شده است:

۱- آب

اگر به فهرست ترکیبات تشکیل دهنده شامپوها نگاه کنیم، معمولا آب را در صدر این فهرست می بینیم. این به آن معنی است که آب بخش عمده وزن شامپو را تشکیل می دهد. در ساخت شامپوها از آب به عنوان حلال استفاده می شود. شامپوها محصولات ویژه حمام، صابون ها و امولسیون ها همگی حاوی آب هستند. به همین علت کیفیت آب مصرفی که برای ساخت یک محصول آرایشی بهداشتی استفاده می شود، حائز اهمیت است. معمولاً ۷۰ درصد از فرمولاسیون شامپو را آب تشکیل می دهد. آب به کار رفته در شامپوها از نوع آب املاح زدایی شده یا دمینرالیزه است.

۲- مواد فعال سطحی یا سورفکتانت

جزء اصلی یک شامپو مواد فعال کننده سطحی آن است. موادفعال کننده سطح به طورکلی به چهار دسته آنیونی، کاتیونی، آمفوتری و غیر یونی تقسیم بندی می شوند. در شامپو معمولا ترکیبی از موادفعال آنیونی (مانند سدیم لارت سولفات)، مواد آمفوتری (مانند بتائین ها) و مواد غیریونی (مانند کوکونات فتی اسید دی اتانول آمید) به عنوان مواد فعال کننده سطحی یا جزء اصلی استفاده می شود.
در مورد سورفکتانت های شامپو بیشتر بدانیم.
سورفکتانتها در شامپو
سورفکتانتها در شامپو
سورفکتانت ها یا مواد فعال کننده سطح که پاک کننده اصلی شامپوها هستند، دارای یک سر قطبی و یک بخش غیرقطبی می باشند. بخش غیرقطبی مولکول سورفکتانت قابل حل در روغن و بخش قطبی آن، قابل حل در آب است. وقتی که شامپو را استفاده می کنیم، بخش غیرقطبی به سمت مواد چربی و چرک موها قرار گرفته و بخش قطبی در درون آب قرار می گیرد و پس از تشکیل ساختاری به نام مایسل، چرک را از سطح مو جدا می کند. موادی که برای ساخت سورفکتانت های شامپو مورد استفاده قرار می گیرند، اسیدهای چرب برگرفته از روغن پالم هستند. نمونه ای از این مواد، سدیم لوریل اتر سولفات است.

سورفکتانت های آنیونی

آلکیل سولفات ها و آلکیل اتر سولفات ها، معروفترین مواد فعال کننده سطحی آنیونی هستند. نمک سدیم، آمونیوم و تری اتانول آمین این ترکیبات بیشترین کاربرد را در شامپو دارد. این ترکیبات معمولاً به صورت مخلوط در شامپوها استفاده می شوند.
سدیم لوریل اتر سولفات
سدیم لارت سولفات یا همان سدیم لوریل اتر سولفات با نام تجاری تگزاپون، خمیر نیمه شفاف سفید یا زردرنگی است که بوی ملایم داشته و از سورفکتانت های آنیونی محسوب می شود. الکل چرب به دست آمده از روغن پالم، با اکسید اتیلن ترکیب شده و الکل چرب اتوکسیلر را تشکیل می دهد. متعاقبا عمل سولفاته کردن (سولفاسیون) ترکیب حاصله را به SLES تبدیل می کند. سدیم لوریل اتر سولفات صدفی در اثر افزودن مواد صدفی کننده مانند اتیلن گلایکول مونو استئارات و اتیلن گلایکول ای استئارات به سدیم لوریل اتر سولفات، تگزاپون صدفی به دست می آید. این ماده که ظاهری صدفی مانند دارد، در شامپوهای سر و بدن و مایعات دستشویی کاربرد دارد.
SLES
سدیم لوریل اتر سولفات
دی سدیم لارت سولفوسوکسینات
این ماده که به اختصار سولفوسوکسینات نامیده می شود، یک ماده فعال کننده سطحی از نوع آنیونی بوده و علاوه بر پاک کنندگی بالا، بسیار ملایم است. سولفوسوکسینات کف خوبی تشکیل می دهد، سازگاری بالایی با پوست دارد، با سورفکتانت های آنیونی، غیریونی و آمفوتری سازگار است.
Disodium Lauryl Sulfosuccinate
دی سدیم لوریل سولفوسوکسینات

سورفکتانت های آمفوتری

برای ایمن سازی و افزایش ملایمت شامپوها، سورفکتانت های آنیونی را در ترکیب با سورفکتانت های آمفوتری در فرمولاسیون شامپو استفاده می کنند. بتائین های زنجیره بلند و مشتقات ایمیدازولین از مهمترین مواد فعال کننده سطحی آمفوتری می باشند.
کوکامیدو پروپیل بتائین
بتائین مایع شفاف زردرنگ ایست که جزء سورفکتانت های آمفوتری به شمار می آید. بتائین از ملایم ترین مواد شوینده و پاک کننده است. تقریبا در همه شامپوهای خارجی و ایرانی می توان ترکیب بتائین را پیدا نمود. بتائین تحریکات پوستی ناشی از تماس با سدیم لوریل اتر سولفات را کاهش داده، الکتریسیته ساکن موها را خنثی نموده و علاوه بر پاک کنندگی و کف کنندگی، از ملایمت بالایی برخوردار است.
cocamidopropylbetaine
کوکامیدو پروپیل بتائین
کاربرد: تقریبا همه شامپوهای فیتو و شامپوهای موستلا

سورفکتانت های غیر یونی

کوکونات فتی اسید دی اتانول آمید
این ماده که به اختصار کوکونات نامیده می شود، مایع ویسکوز زردرنگ و از سورفکتانت های غیریونی است. بخش آبگریز این ماده در pH های معمولی فاقد بار الکتریکی است. کوکونات را به عنوان افزایش دهنده کف، ماده غلیظ کننده (ویسکوزیته دهنده)، بهبود دهنده حالت پذیری مو و همچنین برای کاهش میزان تحریکات پوست در شامپوهای سر و بدن استفاده می کنند.
پلی سوربات ۲۰
مایع زردرنگی که از مشتقات سوربیتول می باشد. از آنجا که این ماده تقریبا با ۲۰ مول اتیلن اکساید اتوکسیله شده، به آن پلی سوربات ۲۰ می گویند و جزء سورفکتانت های غیریونی است.
پلی اتیلن گلایکول ۱۵۰ دی استئارات
سورفکتانت غیریونی، جامد، به شکل دانه های سفیدرنگ که به عنوان قوام دهنده در شامپوها استفاده می شود. این ماده در غلظت های پایین نیز قوام بالایی ایجاد می کند. منظور از قوام دهنده ترکیباتی هستند که ویسکوزیته را بالا می برند.

۳- افزودنی ها:

آلکانول آمیدها، آمین اکسیدها، الکترولیت ها، از موادی هستند که به عنوان تقویت کننده و تثبیت کننده کف در فرمولاسیون شامپوها استفاده می شوند. آلکانول آمیدهای اسیدهای چرب و اتیلن گلیکول مونو و دی استئارات معمولا به عنوان عوامل مات کننده یاصدفی کننده در شامپوها به کار می روند.
افزودنی های شامپو خود به دو دسته تقسیم بندی می شوند.

الف- افزودنی های عمومی

موادی مانند نگهدارنده ها برای جلوگیری از آلودگی میکروبی، نمک برای افزایش قوام شامپو و اسانس برای خوشبو نمودن شامپو و ا.د.ت.‌آ (EDTA) برای کاهش سختی آب و سیتریک اسید جهت تنظیم پ هاش جزء افزودنی های شامپو به حساب می آیند. اگر به ترکیبات تشکیل دهنده شامپوها دقت کنیم خواهیم دید اجزائی مثل اسیدسیتریک، نمک، ا.د.ت.ا، نگهدارنده، اسانس، رنگ و آب در همه شامپوها مشترک هستند. به همین علت به این نوع افزودنی ها، افزودنی های عمومی گفته می شود.
نگهدارنده ها
از آنجا که شامپو محیط مناسبی برای رشد میکرو ارگانیسم ها به ویژه باکتری سودوموناس است، در صورت عدم بکارگیری نگهدارنده ها، به مرور زمان فاسد شده و بوی نامطبوع می دهد. مخلوط ایزوتیازولین ها و ترکیبات پارابن به عنوان نگهدارنده در شامپوها استفاده می شود. مهمترین نگهدارنده های شامپو، ایزوتیازولین ها هستند. «متیل کلرو ایزوتیازولین اون» و «متیل تیازولین اون» از مهمترین ترکیباتی هستند که به عنوان نگهدارنده برای از بین بردن میکروارگانیسم ها و جلوگیری از رشد و تکثیر آن ها در شامپوها استفاده می شوند.
عوامل کمپلکس دهنده
نمک اتیلن دی آمین تترا استیک اسید که به اختصار EDTA نامیده می شود، به شکل گسترده ای به عنوان عامل کیلیت کننده (شلات کننده) یا کمپلکس دهنده در شامپوها استفاده می شود. پلی فسفات ها و مواد فعال سطحی غیریونی نیز در لخته کردن نمک های کلسیم مؤثرند.
قوام دهنده
الکترولیت ها، رایج ترین ترکیبات قوام دهنده شامپوها هستند. معمولاً برای افزایش ویسکوزیته شامپوها، ۱یا ۲درصد نمک به فرمولاسیون اضافه می کنند. نمک طعام یا کلرید سدیم و همچنین کلرید آمونیوم سبب افزایش ویسکوزیته شامپوها می شود. مشتقات سلولزی مثل کربوکسی متیل سلولز به اختصار CMC نیز برای افزایش شامپوها استفاده می شود.
تنظیم کننده pH
برای تنظیم pH شامپوها در محدوده ۵تا ۷از مواد تنظیم کننده pH استفاده می شود. اسیدهای آلی مثل اسید سیتریک و اسید لاکتیک برای کاهش pH و بازهای آلی مثل تری اتانول آمین برای افزایش pH به فرمولاسیون شامپو اضافه می شود.
اسانس شامپو
برای تأمین رایحه دلپذیر شامپوها، بخشی از فرمولاسیون شامپو را به اسانس اختصاص می دهند. میزان مصرف اسانس در شامپوها معمولاً ۰/۵تا ۱درصد است. رنگ برای زیبا کردن ظاهر شامپوها از ترکیبات رنگی در فرمولاسیون شامپو استفاده می شود.

ب- افزودنی های اختصاصی

پروتئین ها، ویتامین ها، عصاره های گیاهی، عوامل ضدشوره از مهم ترین افزودنی های شامپو هستند. هر نوع شامپو بر حسب اینکه چه ویژگی خاصی برای آن در نظر گرفته می شود، از افزودنی خاصی در ترکیبات آن استفاده می شود. انواع رایج شامپوها عبارتند از: تقویت کننده، ضدشوره، شامپوی موهای رنگ شده، شامپوهای حجم دهنده، شامپوهای کنترل کننده ترشح چربی و شامپو بچه.
در فرمولاسیون شامپوهای نوین مواد ویژه ای برای خلق اثربخشی خاص به شامپو اضافه می گردند تا شامپو علاوه بر شویندگی بتواند ویژگی های زیبایی مورد انتظار را نیز برآورده نماید. در انتخاب شامپوی مناسب، دقت به مواد فعال کننده سطح و همچنین افزودنی های اختصاصی بسیار مهم است.
پروتئین تخم مرغ با مو پیوند ایجاد نمی کند بنابراین استفاده از آن در شامپو فقط یک مانور تبلیغاتی (Gimmick) است. مواد مرطوب کننده‏، موی شما را هیدراته می کند درست همان اثری که بر روی پوست هم دارد.
پنتنول و ویتامین ب۵ برخلاف بقیه ویتامین ها به داخل محور مو نفوذ می کنند و برای افزایش استحکام و سلامت مو مفید می باشد. (دقت کنید که از ویتامین برای افزودن خواص نرم کنندگی استفاده شده نه تغذیه و تقویت مو) هرچند پروتوئین موجود در شامپو ها به داخل محور مو نفوذ نمی کنند اما با پوشانیدن سطح مو باعث پرپشت به نظر آمدن و افزایش خاصیت نرم کنندگی می شوند. پروتوئین ابریشم به افزایش درخشندگی مو کمک می کند.
دپنتنول
دپنتنول یا پرو ویتامین B5 به شکل مایع شفاف، بدون رنگ و غلیظ عرضه شده و در فرمولاسیون شامپوها و محصولات آرایشی بهداشتی به عنوان ماده پیش ساز ویتامین B5 یا اسید پنتوتنیک استفاده می شود. دپنتنول نفوذ نسبتا عمیقی به داخل پوست دارد و رطوبت پوست را تأمین می نماید. گوار هیدروکسی پروپیل تریمونیوم کلراید این ماده که به اختصار گوار نامیده می شود، پودر سفیدرنگ مایل به زرد است و از دسته سورفکتانت های کاتیونی به شمار می آید. این ماده، لایه نازکی روی سطح پوست یا مو تشکیل داده، سورفکتانت های آنیونی به جا مانده از شامپو را خنثی کرده و از پوست و ومو محافظت می کند. گوار به شامپوها، لوسیون ها و محصولات آرایشی ویسکوزیته می دهد و با سایر مواد فعال کننده سطحی سازگار است. گوار نرم کننده پوست و مو می باشد. این ترکیب علاوه بر شامپوها، در کرم های نرم کننده، ژل های موی سر، اسپری های ضد عرق و کرم های ضدآفتاب نیز استفاده می شود.
پلی کواترنیوم ۱۰
حالت دهنده کاتیونی به شکل پودر سفیدرنگ که به عنوان نرم کننده در فرمولاسیون شامپوها استفاده می شود. این ترکیب در آب قابل حل بوده و قابلیت ترمیم شکاف های انتهایی مو (split end) را دارد. شانه خوری و شکل گیری مو را افزایش می دهد و با سایر مواد فعال کننده سطحی سازگاری بالایی دارد.


مطلب قبلی: پرسش و پاسخ شامپو

مطلب بعدی: میکروبیولوژی آرایشی بهداشتی

معادل انگلیسی اصطلاحات تخصصی این مطلب

1- صابون = Soap

تلفظ antimicrobial soaps ↓
2- باکتری = Bacterium
corynebacterium xerosis = کورینه باکتری زروسیس 

propionibacterium acnes = باکتری های پروپیونی آکنه
3- شانه = Comb
4- میکروارگانیسم = Microorganism
5- ویسکوزیته = Viscosity
6- لوسیون = Lotion
Oil-control lotion = لوسیون کنترل چربی 

unscented lotion = لوسیون بدون بو که قبل از مصرف عطر و ادکلن استفاده می شود


تلفظ unscented lotion ↓
7- سورفکتانت = Surfactant

تلفظ biosurfactants ↓


تلفظ surfactants ↓


تلفظ surfactants2 ↓
8- افزودنی = Additive
9- اتوکسیله = Ethoxylated
10- استیک = Stick
color stick = استیک های رنگ مو، رنگ موهای استیکی، رنگ مو های قلمی، رنگ موهای ماژیکی

Lipstick = رژ لب
محصول آرایشی رنگی که روی لب ها مالیده می شود
Makeup Sticks = قلم های آرایشی
محصولات آرایشی که به فرم استیک یا قلم هستند

تلفظ lipsticks and lip glosses ↓
11- الکترولیت = Electrolite
12- موستلا = Mustela

تلفظ mustela BB ↓


تلفظ mustela dermopediatrics ↓


تلفظ mustela ↓


تلفظ mustela2 ↓


تلفظ mustela3 ↓
13- پلی اتیلن = Polyethyene
14- ملایمت = Mildness
15- تگزاپون = Texapon
16- سختی آب = Hardness Of Water
17- پیش ساز = Precursor
dye precursors = پیش ساز رنگ

dye precursors = ماده پیش ساز رنگ
مثلا پارا فنیلن دی آمین ماده پیش ساز بسیاری از رنگ موها است
protein precursor = پیش ساز پروتئینی


تلفظ dye precursors ↓


تلفظ dye precursors2 ↓
18- حجم دهنده = Volumizing
19- نام تجاری = Brand
20- بتائین = Betaine

تلفظ cocamidopropyl betaine ↓
21- مواد مؤثره = Active Ingredients
entrap active ingredients = به دام انداختن مواد مؤثر 
22- شویندگی = Detergency
23- قوام دهنده = Thickener
polymeric thickeners = غلیظ کننده های پلیمری
24- سدیم لوریل اتر سولفات = Sodium Lauryl Ether Sulfate
25- آلودگی میکروبی = Microbial Contamination
26- عصاره های گیاهی = Herbal Extracts

تلفظ herbal extracts ↓
27- تثبیت کننده = Fixative
affixative = محصولی مثل اسپری مو یا لوسیون تثبیت کننده که برای تثبیت آرایش مو استفاده می شود.
28- ماده فعال = Active Matter
29- روغن پالم = Palm Oil
30- گوار = Guar
31- سر قطبی = Polar Head
32- سولفوسوکسینات = Sulfosuccinate
33- تری اتانول آمین = Triethanolamine
34- جار = Jar

تلفظ blender jar ↓
35- EDTA = EDTA

تلفظ Tetra sodium EDTA ↓
36- صدفی کننده = Pearlising Agent
37- کربوکسی متیل سلولز = Carboxymethyl Cellulose
CMC, Carboxymethyl Cellulose = کربوکسی متیل سلولز، قوام دهنده رایج در صنایع آرایشی بهداشتی
38- اسید سیتریک = Citric Acid
39- سوربیتول = Sorbitol
40- ایزوتیازولین = Isothiazolin
Methylchloroisothiazolinone  = متیل کلرو ایزوتیازولینون

methylisothiazolinone = متیل ایزوتیازولینون


تلفظ methylisothiazolinone ↓
41- دپنتنول = D-Panthenol
42- اسید پنتوتنیک = Pantothenic Acid
43- اتیلن اکساید = Ethylene Oxide
44- نمک طعام = Table Salt
45- شلات = Chelate
46- مواد سازنده = Ingredients
active ingredients = مواد موثره

cleansing ingredients = مواد پاک کننده

entrap active ingredients = به دام انداختن مواد مؤثر 

INCI, International Nomenclature of Cosmetic Ingredients = سیستم نامگذاری بین المللی مواد اولیه آرایشی بهداشتی 

weighs the ingredients = توزین مواد


تلفظ cleansing ingredients ↓


تلفظ weighs the ingredients ↓
47- کوکامیدو پروپیل بتائین = Cocamidopropyl Betaine

تلفظ cocamidopropyl betaine ↓
48- پلی کواترنیوم = Polyquaternium 44

تلفظ polyquaternium 44 ↓
49- پلی کواترنیوم = Polyquaternium

تلفظ polyquaternium 44 ↓
50- ایمیدازولین = Imidazoline
51- کوکونات فتی اسید دی اتانول آمید = Coconut Fatty Acid Diethanolamide
52- سدیم لارت سولفات = Sodium Laureth Sulfate

تلفظ sodium laureth sulfate ↓
53- سر قطبی = Polar Head

مطلب فوق را در شبکه های اجتماعی زیر با دوستانتان به اشتراک بگذارید



اگر مطالعه این مطلب برایتان مفید بود، روی دکمه زیر کلیک کنید !