چکیده: درمال پاپیلا فولیکول را از اپیدرم بسط داده و عمل ساخت تارهای مو را انجام می دهد.
نویسنده:
احسانحُسنانی
مدرس اسکین کر و مراقبت از پوست
برای اطلاع از سرفصلهای
پکیج آموزشی
مراقبت از پوست و مو، کلمه پکیج را با واتسپ به شماره 09101971690 بفرستید.
درمال پاپیلا، ماتریس مو، پیاز مو، ماهیچه راست کننده مو، غدد سباسه یا سبابه، شافت مو شامل مدولا، کورتکس و کوتیکول و همچنین ریشه داخلی غلاف مو و ریشه خارجی غلاف مو در این شکل نشان داده شده است.
درمال پاپیلا از گروه بسیار فعالی از سلولها (عمدتاً فیبروبلاست ها) تشکیل شده که قادرند فولیکول را از اپیدرم بسط داده و عمل ساخت تارهای مو را انجام دهند. درمال پاپیلا تولید فولیکول مو را هدایت و مدیریت می کند و این قابلیت را در سرتاسر چرخه مو حفظ می کند. هر چه درمال پاپیلا بزرگتر و سالمتر باشد، سلولهای بیشتری تولید می کند. نتیجتاً موهای ضخیمتری توسط فولیکولها ساخته می شود.
اندزه فولیکول مو به حجم درمال پاپیلا بستگی دارد. حجم درمال پاپیلا نیز به تعداد سلولهای تشکیل دهنده اش و حجم ماتریس برون سلولی بستگی دارد. مورفولوژی و الگوی رشد سلولهای درمال پاپیلا مشابه مورفولوژی و الگوی رشد فیبروبلاستهای پوستی است. سلولهای درمال پاپیلا مقادیر قابل توجهی از پروتئینهای ماتریس را که با پروتئینهای ماتریس برون سلولی مثل فیبرونکتین و کلاژنهای نوع 1و 3 مشابهت دارند تولید می کنند.
کاهش اندازه سلولهای ماتریس پیاز مو و درمال پاپیلای آن با ریزش موی اندروژنتیک در ارتباط است.
اگر ECM بخوبی نوسازی نشود، مو به تدریج استحکام خود را از دست داده، اندازه فولیکول کوچکتر شده، مو نازک شده و می ریزد.
اثبات شده است که درمال پاپیلا از لحاظ پروتئین سازی و کلاژن سازی شباهت زیادی به فیبروبلاستهای پوست دارد. به همین علت از فیبروبلاستهای پوست انسان می توان به عنوان ماده بیولوژیکی در آزمون های سنجش میزان سنتز کلاژن استفاده نمود.
علاوه بر کلاژن، لامینین هم در درمال پاپیلا
دیده شده و نقش مهمی در آنکورینگ فولیکول خصوصاً در روزهای اولیه رشد مو ایفا می کند.
برای داشتن مویی سالم و زیبا باید بستر آن را فراهم کنید. اسکالپ سر در واقع بستر مو است. جایی است که مو در آن رشد می کند، از طریق آن تغذیه می شود و اکسیژن مورد نیاز خود را دریافت می کند. کف سر باید به صورت دوره ای به شکل عمقی پاکسازی و سم زدایی شود. کمبودهایش بررسی شود و با اصلاح در سبک زندگی، مصرف مکمل های مورد نیاز و مصرف محصولات تقویت مو (انواع ویال ها، سرم ها) تقویت شود. همانطور که یک گیاه در گلدان خود ممکن است آفت بزند، ریشه مو در بستر اسکالپ سر هم ممکن است با برهم خوردن تعادل اکوسیستمش با قارچ ها و باکتری های مختلفی آلوده شده و سلامت و زیبایی اش تحت تاثیر قرار بگیرد. اسکراب اسکالپ به دانش پاکسازی اصولی کف سر گفته می شود که با تکنیک هایی مثل دتاکس، کربوکسی تراپی اسکالپ، رطوبت رسانی و درمان آمیخته شده است. همه آنچه برای راه اندازی لاین اسکالپ سر و انجام خدمات در این حوزه نیاز دارید در اسکالپ مقدماتی آموزش داده شده است. مشاهده مطلب
آشنایی با ریزش موی هورمونی
ریزش موی هورمونی، آندروژنتیک، ارثی
مثلا مردی که قبل از بلوغ اخته شده باشد هیچ وقت دچار ریزش موی از نوع آندروژنتیک نمی شود و برعکس در افرادی که زمینه ارثی وجودندارد، وجود هورمونهای مردانه باعث ریزش مو نمی شود بنابراین برای درمان آن کافی است یکی از این عوامل از بین برده شود.
عوامل موثر بر ریزش موی آندروژنتیک
در شرایط نرمال،
چرخه رشد مو
تحت تاثیر اختلالات هورمونی قرار نمی گیرد.
فولیکول مو توسط بافتهای پیوندی و درمال پاپیلا احاطه گردیده و التهاب یا استرسهای اکسیدانی حداقل است یا وجود ندارد.
چرخه مو در افرادی که از طاسی سر رنج می برند غالباً در اثر افزایش هورمون دی هیدروتستوسترون مختل شده است. بافت پیوندی در برگیرنده فولیکول های مو در این افراد یکپارچگی خود را از دست داده، پوست سرشان بیشتر ملتهب می شود و بیشتر دستخوش استرسهای اکسیدانی می شوند.
با افزایش سن، تعداد فولیکولهای پوست سر و اندازه آنها کاهش یافته، محور مو نازکتر شده و نتیجتاً ریزش مو افزایش می یابد.
-
عوامل هورمونی
تحقیقات نشان داده است که ریزش موی اندروژنتیک به هورمونهای مردانه (آندروژن ها ) خصوصا تستوسترون و هورمون وابسته به آن یعنی دی هیدروتستوسترون در ارتباط است.
دی هیدروتستوسترون در اثر عمل آنزیم
5α-reductase
بر تستوسترون تشکیل می شود.
دی هیدروتستوسترون با کاهش طول فاز رشد چرخه مو (آناژن) و افزایش طول فاز استراحت (تلوژن) باعث کوچک سازی فولیکول ها و تدریجا ساخت موهای نازکتر و کوتاهتر می شود. نهایتاً این موها به طور کامل محو می شوند.
تحقیقات همچنین نشان داده است که مقدار هورمونهای تستوسترون در بدن افراد طاس طبیعی بوده و فرقی با بقیه ندارد. اما مقدار آنزیم
5α-reductase
، هورمون DHT و رسپتورهای آندروژن در بدن این افراد بیشتر است. فعالیت آنزیم
5α-reductase
در آقایان، در مناطقی از بدن که دچار ریزش مو شده است شدیدتر است.
-
درمال پاپیلادرمال پاپیلا از گروه بسیار فعالی از سلولها (عمدتاً فیبروبلاست ها) تشکیل شده که قادرند فولیکول را از اپیدرم بسط داده و عمل ساخت تارهای مو را انجام دهند. درمال پاپیلا تولید فولیکول مو را هدایت و مدیریت می کند و این قابلیت را در سرتاسر چرخه مو حفظ می کند. هر چه درمال پاپیلا بزرگتر و سالمتر باشد، سلول های بیشتری تولید می کند. نتیجتاً موهای ضخیمتری توسط فولیکولها ساخته می شود.
اندزه فولیکول مو به حجم درمال پاپیلا بستگی دارد. حجم درمال پاپیلا نیز به تعداد سلول های تشکیل دهنده اش و حجم ماتریس برون سلولی بستگی دارد. مورفولوژی و الگوی رشد سلول های درمال پاپیلا مشابه مورفولوژی و الگوی رشد فیبروبلاست های پوستی است. سلول های درمال پاپیلا مقادیر قابل توجهی از پروتئینهای ماتریس را که با پروتئینهای ماتریس برون سلولی مثل فیبرونکتین و
کلاژن های نوع 1و 3 مشابهت دارند تولید می کنند.
کاهش اندازه سلول های ماتریس پیاز مو و درمال پاپیلای آن با ریزش موی اندروژنتیک در ارتباط است.
اگر ECM بخوبی نوسازی نشود، مو به تدریج استحکام خود را از دست داده، اندازه فولیکول کوچکتر شده، مو نازک شده و می ریزد.
-
التهاب پوست سر
التهاب مزمن فولیکول مو یکی از عوامل شناخته شده ریزش موی اندروژنتیک است. ریز التهابات فولیکولی نیز نقشی تکمیلی در این زمینه ایفا می کنند. واژه «ریزالتهاب» به این جهت پیشنهاد شده است که فرایند التهاب در ریزش موی اندروژنتیک بر خلاف «التهابات کلاسیک» یک پروسه آهسته، ظریف ، بدون درد و فاقد انرژی است. گرما، اصطکاک، پرتوهای فرابنفش و میکروارگانیسمهای طبیعی پوست از عوامل ایجاد کننده التهاب پوست سر می باشند.
موی سر برخلاف ناخن به صورت پیوسته رشد نمی کند. بلکه هر تار مو به مدت چند سال رشد می کند، سپس رشد آن متوقف شده، می ریزد و جای خود را به موی دیگری می دهد. به این فرایند سیکل رشد مو یا چرخه مو می گویند. چرخه رشد مو شامل سه مرحله مجزا به نام های آناژن، کاتاژن و تلوژن می باشد. آناژن مرحله فعال رشد مو است، کاتاژن مرحله میانی و تلوژن فاز استراحت یا ریزش مو می باشد.
در پایان فاز تلوژن، فولیکول مو مجدداً وارد فاز آناژن شده، درمال پاپیلا و پایه فولیکول مجدداً به یکدیگر متصل شده و ساخت موی جدید آغاز می شود. اگر موی قدیمی هنوز نیفتاده باشد، توسط موی جدید به بیرون رانده شده و چرخه رشد مو مجدداً آغاز می گردد.
چرخه یا سیکل رشد مو شامل فازهای آناژن (رشد)، کاتاژن (انتقالی)، تلوژن (استراحت)
پیاز مو چیست؟
پیاز مو بخش پیازی شکل ریشه مو است. بخش میانی پیاز مو به سمت داخل فرو رفته و برآمدگی های درم را احاطه می کند.
بخش پیازی شکل ریشه مو را پیاز مو می گویند. بخش وسط پیاز مو به سمت داخل فرو رفته و درمال پاپیلا را احاطه می کند.
درمال پاپیلا حاوی مویرگ و رشته های عصبی بوده، مواد مغذی و اکسیژن توسط درمال پاپیلا جذب شده و برای ساخته شدن و رشد مو استفاده می شود. سلول های مو که با درمال پاپیلا تماس دارند، ماتریس مو نامیده می شوند. این سلول ها مسئول ساخت مو هستند. به عبارت دیگر، ماتریس مو، مواد مغذی و اکسیژن دریافتی از مویرگ های درمال پاپیلا را جذب نموده و موزایی می کند و برای تقسیم سلولی استفاده می کند. سلول های ملانوسیت که وظیفه ساخت ملانین مو را دارند، بخشی از ماتریس مو می باشند. شکل زیر، یک مدل بزرگنمایی شده از پیاز مو را نشان می دهد.
خطی که در قطر بزرگ بیضی پیاز مو رسم شده را خط بحرانی اوبر می نامند. این خط، مرز بین بخش بالایی و پایینی پیاز مو را تعیین می کند. بخش پایینی پیاز مو در واقع ماتریس مو می باشد که حاوی سلول های در حال تکثیر و متمایز نشده است. تقریباً همه تقسیمات سلولی در نیمه پایینی پیاز مو صورت می گیرد و تقریبا در نیمه بالایی پیاز مو، عمل تکثیر اتفاق نمی افتد.
سلول های ماتریس مو که به طرف نیمه بالایی پیاز مو حرکت می کند، ساقه مو را تشکیل می دهد. آنها رشد می کنند، تکثیر می شوند و مدولا، کورتکس، کوتیکول، غلاف داخلی ریشه مو که از کراتین ساخته شده را تشکیل می دهد. این فرایند شباهت بسیاری با فرایندی دارد که در لایه شاخی پوست اتفاق می افتد. در آنجا نیز، کراتینوسیت های لایه زیرین اپیدرم به طور پیوسته تکثیر شده و به طرف بیرونی سطح مو حرکت می کنند. کراتینوسیت های اپیدرم مسئول فرایند کراتین سازی نرمال هستند و نهایتاً به سلول های کراتین تبدیل می شوند که همگی شبیه یکدیگرند. در فرایند کراتین سازی، همه سلول ها شبیه هم نیستند. سلول های مدولا، کورتکس، کوتیکول و غلاف داخلی ریشه مو به سلول هایی که مورفولوژی خاصی دارند تبدیل می شوند و هر یک نوع خاصی از کراتین هستند.
پروکاپیل ترکیبی است از بیوتینیل تری پپتید که اثربخشی آن در غلاف داخلی و خارجی ریشه مو و همچنین در درمال پاپیلا است. اولئانولیک اسید یکی از ترکیبات پروکاپیل است که آنزیم پنج آلفا ردوکتاز را مهار می کند. آپیژنین، گردش خون مویرگی را افزایش می دهد.
اثر استرس بر پوست و مو
در داخل فولیکول مو سه دسته سلول وجود دارد. سلولهای کراتینوسیت که مسئول کراتین سازی یا موزایی هستند. سلولهای ملانوسیت که مسئول ملانین سازی و مشکی بودن مو هستند و سلولهای فیبروبلاست که درمال پاپیلا را تشکیل میدهند. در اثر استرس، رادیکال های آزاد تولید می شود. رادیکال های آزاد برای تامین الکترون مورد نیاز خود به سلولهای کراتینوسیت حمله می کند و آنها را ازکار می اندازد. به این ترتیب موزایی متوقف می شود. همچنین به سلولهای ملانوسیت حمله می کنند و از غشا و هسته آن سلول الکترون می دزدند و سلول را از کار می اندازند. به این ترتیب سلولهای ملانین ساز از بین رفته و مو سفید می شود. همچنین با پروکسی کردن لیپیدهای غشاء سلولهای فیبروبلاست و ازکار انداختن آنها موجب کوچک شدن درمال پاپیلا و سست شدن استحکام مو به پوست سر می شود. همچنین با اثرگذاری روی سلولهای فیبروسیت پوست سایر نواحی بدن، کلاژن سازی و الاستین سازی را متوقف نموده و موجب پیرشدن پوست می شوند.
یک سلول دیگر هم داریم به نام فیبروبلاست. فیبروبلاست در این قسمت برآمدگی وجود دارد، همان جایی که مو دارد به پوست سر می چسبد. در این برآمدگی پوست سر، سلول فیبروبلاست وجود دارد. این هم دیوارش و هسته اش الکترون های خوبی برای رادیکال های آزاد دارد. حمله می کنند، از بین می برد. فیبروبلاست از کار بیفتد چه اتفاقی می افتد؟ آن کلاژن (Collagen) و الاستینی (Elastin) که باعث می شود درمال پاپیلا (Dermal papilla) بزرگ شود و در نتیجه مو به سطح پوست بچسبد از بین می رود. این نازک می شود، اتصال مو به پوست سر کم می شود و در نهایت مو می ریزد.
مو یكی از ضمائم پوست است كه به صورت زائده ای باریك و رشته مانند از پوست سر خارج شده است. وظیفه مو محافظت از بدن می باشد. به علت فقدان رشته های عصبی، تارهای مو فاقد هرگونه حس می باشند. مو از دو بخش ساقه و ریشه تشکیل شده که ساقه بخش قابل رویت و ریشه زیر سطح پوست قرار گرفته است. در مورد آناتومی مو بیشتر بدانیم.
•
ریشه: بخشی که زیر سطح پوست قرار گرفته است.
پیاز مو
پیاز مو در واقع قسمت انتهایی اطراف برآمدگی درمال پاپیلا است که بخش زنده مو را تشکیل می دهد. سلول های پیاز هر 23 تا 72 ساعت تقسیم می شوند. این تقسیم به صورت قابل توجهی سریعتر از سلول های دیگر بدن صورت می گیرد.
عضله راست کننده
عضله ای به نام عضله راست کننده مو به لایه فیبری اطراف غلاف خارجی چسبیده است. انقباض این عضله باعث ایستادگی مو می شود. این عمل موجب ترشح چربی از غده سباسه می گردد.
در مورد کوتیکول مو بیشتر بدانیم
درمال پاپیلا
در پایه فولیکول برآمدگی کوچکی حاوی مویرگ یا رگ های خونی ریز وجود دارد که سلول ها را تغذیه می کنند.
این برآمدگی های درم، درمال پاپیلا نامیده می شود.
درمال پاپیلا که توسط مویرگها تغذیه شده و مواد مغذی مورد نیاز برای ساخت موهای جدید را دریافت می کند، نقش حیاتی در تقابلات درم و اپیدرم داشته و اهمیت زیادی در تشکیل و چرخه رشد مو دارد.
مراقبت از مو چیست؟
به تکنیک های صحیح شستشو و
شامپو کردن مو
، محافظت از مو در برابر خشکی و دهیدراتگی، محافظت از مو در برابر آسیب های محیطی و مواد شیمیایی مراقبت از مو گفته می شود. بخش مهمی از مراقبت از مو هم به راهکارهای تغذیه ای و سبک زندگی مربوط می شود. مراقبت از
موی رنگ شده
، مراقبت از موی کراتین شده، مراقبت از
موی آسیب دیده مباحثی هستند که در این مقاله در موردشان صحبت می شود.
برای جلوگیری از
ریزش مو
و حفاظت صحیح از پوست کف سر مقالات مربوط به بخش
اسکراب اسکالپ
را دنبال کنید
چرا مراقبت از مو مهم است؟
مو به عنوان یکی از ضمائم پوست نقش مهمی در زیبایی انسان بازی می کند. داشتن موی سالم و زیبا باعث می شود که جوانتر به نظر برسیم. برای کسانی که می خواهند موهای خود را بلند کنند، مراقبت از مو بسیار مهم است زیرا مویی که آسیب دیده باشد اولا زیبا نیست و ثانیا زیاد دوام نمی آورد و قبل از اینکه به اندازه دلخواه برسد، دچار ریزش مو خواهد شد. برای کسانی که می خواهند موهای خود را
مدل بدهند و زیبایی ظاهری مو برایشان مهم است باید مراقبت از مو را رعایت کنند تا موهایشان در اثر باد داغ سشوار، مواد شیمیایی موجود در
اسپری های مو، وکس های مو و بخصوص تاپیک های مو آسیب نبیند. اگر از محصولات آرایش مو استفاده می کنید حتما قبل از خواب شامپو کنید. اگر نگران این هستید که شامپوکردن مو آیا به موهایتان آسیب می رساند یا خیر مطلب مربوط به
روش صحیح شامپو کردن مو
را بخوانید.
چگونه از موهای خود مراقبت کنیم؟ روش صحیح مراقبت ازموی سر
زیبایی موها در درجه اول نتیجه سلامت ریشه و ساقه مو است. پس در درجه اول باید مو را بشناسیم. با
آناتومی مو
آشنایی مختصر داشته باشیم و بدانیم از چه قسمت هایی تشکیل شده است. مو دو بخش دارد. بخشی از آن که داخل پوست سر فرورفته و دیده نمی شود و به آن ریشه مو گفته می شود و بخش دوم که از سطح پوست بیرون آمده و دیده می شود که به آن ساقه مو گفته می شود.
مراقبت از ریشه مو
اگر مو را به گلی تشبیه کنیم که ریشه در خاک دارد، ریشه مو مثل ریشه گل است با این تفاوت که در گلدانی به نام
فولیکول مو
کاشته شده است. فولیکول مو به فرورفتگی بخش فوقانی پوست یعنی
به بخش میانی پوست یعنی درم گفته می شود. به بخش پیازی شکل ریشه مو پیاز مو گفته می شود. در بخش فرورفته پیاز مو یک برامدگی وجود دارد که به آن درمال پاپیلا گفته می شود. در واقع اکسیژن رسانی و تغذیه مو از طریق درمال پاپیلا انجام می شود. در داخل درمال پاپیلا مویرگ ها وجود دارد که تا قله پاپی آمده و برگشته است.
پیاز مو مثل پیاز معمولی از لایه های مختلفی تشکیل شده است. پایینی ترین لایه آن که به درمال پاپیلا متصل است ماتریس مو نام دارد. تا زمانی که موها در فاز آناژن قرار دارند اتصال ماتریس مو به
درمال پاپیلا
برقرار است و موها رشد می کند. معمولا موها 2 تا 6 سال در فاز
آناژن
می مانند و مو به رشد خود ادامه میدهد. بعد از آن مو وارد یک فاز بینابینی به نام کاتاژن می شود که در ان اتصال مو به پوست سر قطع شده. در واقع ماتریس مو دیگر به درمال پاپیلا اتصال ندارد اما هنوز روی سر قرار گرفته. مثل دندانی که لق شده و منتظر افتادن است. بعد از آن مو وارد فاز تلوژن شده و ریزش می کند.
مراقبت از ریشه مو شامل تکنیک هایی است که اولا درمال پاپیلا را تقویت کند و آن را بزرگ و سرحال نگه دارد. ثانیا آلودگی هایی که داخل فولیکول های مو به دام افتاده و مانع از ورود اکسیژن به عمق فولیکول مو می شود را پاک کند. این آلودگی ها شامل
سبوم
انباشته شده و سلولهای مرده است که به جای خارج شدن از فولیکول، داخل آن به دام افتاده و انباشته شده است.
مبحث مراقبت تخصصی از ریشه مو تحت عنوان
اسکراب اسکالپ
مطرح شده است. اسکراب اسکالپ به مجموعه اقداماتی گفته می شود برای پاکسازی عمقی کف سر، لایه برداری از کف سر، روغن تراپی اسکالپ، دتاکس اسکالپ، کربوکسی تراپی اسکالپ و تقویت ریشه مو با سرم ها و ویال های درمانی گفته می شود. شوره های خشک و شوره های چرب،
درماتیت سبورئیک خفیف
با این تکنیک ها قابل درمان است. این آموزش در دو سطح
مقدماتی
و
پیشرفته
توسط احسان حسنانی آموزش داده شده که برای اطلاع از سرفصلها و تهیه این دوره ها می توانید با شماره 09101971690 در ارتباط باشید
مراقبت از ساقه مو
ساقه مو یا محور مو به آن بخش از مو گفته می شود که از پوست سر بیرون زده و دیده می شود. استفاده از شامپوهای خشن و عادت های ناصحیح شامپو کردن از اقداماتی است که در دراز مدت به ساقه مو آسیب می زند. ساقه مو با لایه ای به نام
کوتیکول
پوشیده شده که مثل پولک های ماهی است. در ساقه موی سالم پولک های کوتیکول مو مثل پولک های ماهی یا مثل سقف شیروانی به شکل مرتب روی هم قرار گرفته اند. اما در اثر مواجهه با
پرتوهای فرابنفش
،
آلودگی هوا
، مواجهه با مواد شیمیایی خشن مثل
مواد دکلره
،
رنگ مو، مواد فر و مواد صافی (چه صافی
ریباندینگ
و چه
صافی کراتین
) این پولک ها دیگر به شکل منظم روی یکدیگر نمی خوابند.
در
مبحث تخصصی مراقبت از ساقه مو
توضیح داده ایم که یک لیپید خاص در موی سالم با پیوند کووالانسی به پولک های مو چسبیده که در موهای آسیب دیده این لیپید وجود ندارد. به همین دلیل با استفاده از نرم کننده ها و
کاندیشنرها
سعی می کنیم این لیپید از دست رفته را جبران کنیم. اما پیوندی که برای چسباندن لیپید موجود در نرم کننده ها و محصولات ترمیم مو در اختیار داریم فقط پیوند یونی تشکیل می دهند بنابراین پایدار نیستند.
علاوه بر کوتیکول مو، بخش درونی ساقه مو هم ممکن است آسیب ببیند. در لایه میانی مو که
کورتکس نام دارد، پیوندهایی وجود دارد که اگر از بین برود جبران کردن آنها بسیار مشکل است. به جز پیوندهای هیدروژنی و یونی که در داخل کوتکس مو وجود دارد و رشته های اسید آمینه موازی را به هم پیوند می دهد، پیوندهای دیگری به نام پیوند گوگردی و پیوند پپتیدی هم هست که در واقع اسکلت مو به وجود آنها وابسته است.