کاربرد پپتید (پپتاید) در صنایع مراقبت از پوست

استفاده از بایوپپتیدها در محصولات آرایشی بهداشتی بسیار متداول شده است. به تازگی بایوپپتیدهایی ساخته شده اند که استفاده از آنها به عنوان یکی از ترکیبات تشکیل دهنده فرمولاسیون در محصولات آرایشی بهداشتی ضدپیری موجب از بین رفتن خط های چهره و چروکها می شود. علاوه بر این، برخی از بایوپپتیدها توانایی رفع تیرگی پوست و لک های چهره را نیز دارند.

پپتید چیست؟

پتیدها پروتئین های خیلی کوچک یا مینی پروتئینها هستند. پروتئین ها ملکولهای بزرگی هستند که از اتصال تعداد زیادی اسید آمینه تشکیل شده اند. یک پروتئین می تواند از یک صد تا چندصدهزار اسیدآمینه تشکیل شده باشد. حال اگر تعداد این اسیدهای آمینه به چند عدد کاهش یاید، چیزی که باقی می ماند همان پپتید است. بسیاری از ملکولهای حیاتی بدن پپتید هستند. برخی از پپتیدهای طبیعی مهم بدن که در دنیای آرایشی بهداشتی اهمیت دارند عبارتند از فاکتور رشد هپاتوسیت (1) ، فاکتور رشد انتقالی (2)، ملانوتروپین یا هورمون تحریک کننده ملانین (3). این پپتیدها می توانند در نقش پیام رسان عمل کنند. به این معنا که در درون بدن گشت زنی کنند و به سلول های مختلف بگویند که چه کار بکنند و چه کاری نکنند. مثلا فاکتور رشد هپاتوسیت می تواند به فیبروبلاست بگوید که کلاژن بیشتری بساز! یا مثلا ملانوتروپین می تواند به ملانوسیت بگوید که ملانین کمتری یا ملانین بیشتزی بساز!

پپتیدهای بایومیمتیک

پپتیدهای بایومیمتیک (4) ترکیباتی هستند که ساختاری بسیار مشابه با پپتیدهای طبیعی پوست دارند. در واقع بایوپپتیدها به تقلید از پپتیدهای طبیعی پوست انسان ساخته و سنتز می شوند. سازندگان این مواد، توالی خاص اسیدهای آمینه تشکیل دهنده پپتیدهای طبیعی را شناسایی کرده و بایوپپتید را از روی آن ساخته اند.
مثال1- کلارن ، محصول شرکت لوکاس مایر یکی از این بایوپپتیدها است که به تقلید از فاکتور رشد هپاتوسیت ساخته شده است و قادر است به فیبروبلاستها بگوید که کلاژن بیشتزی بساز!
یکی از ویژگی های مهم بایوپپتیدها آن است که بسیار فعال، خالص و کارآمد هستند. به همین علت در غلظتهای بسیار بسیار پائین در فرمولاسیون محصولات استفاده می شوند. مثلاً کلارن در غلظتهای 0.0005 درصد تا 0.001 درصد در فرمولاسیون محصولات آرایشی بهداشتی ضدپیری پیشنهاد شده است.
مثال 2- یکی از معروف ترین پپتیدهای به کار رفته در محصولات آرایشی بهداشتی، بایوپپتیدی به نام ماتریکسیل یا همان پالمیتوئیل الیگوپپتید است. ماتریکسیل در غلظتهای بسیار پائین در فرمولاسیون کرم ها استفاه می شود.
برای نمونه دقت کنید که عبارت پالمیتوئیل اولیگوپپتید (نام رسمی ماتریکسیل) که در کرم های ضدپیری و ضد چروک اناگرین و رک استفاده شده در بخش لیست ترکیبات دیده می شود. پپتیدهای ماتریکین، انافیلین و روغن اناگر ترکیبات موثر اصلی استفاده شده در محصولات ضدچروک اناگرین هستند.

پپتیدهای پیام رسان (مثل ماتریکسیل) چگونه عمل می کنند؟

کلاژن یک نوع پروتئین است. وقتی کلاژن شکسته می شود تبدیل به بخش های کوچکی با نام پپتید می شود. برخی از این پپتیدها دارای توالی خاصی از اسیدهای آمینه هستند که توسط فیبروبلاستها قابل شناسایی هستند. وجود این توالی خاص در پپتیدها به فیبروبلاست علامت می دهد که پوست کمبود کلاژن دارد. فیبروبلاستها با دیدن این علامت (این توالی خاص از اسیدهای آمینه) شروع به کلاژن سازی می کنند. ماتریکسیل به تقلید از همان پپتیدهای خاص که آن توالی خاص از اسیدهای آمینه را دارند ساخته شده اند. وقتی این بایوپپتیدها روی پوست مالیده می شوند در واقع به نوعی به پوست کلک می زنند و علامتی مشابه زمانی که کلاژن تخریب شده به فیبروبلاستها می دهند. به این ترتیب فیبروبلاست پوست شروع به کلاژن سازی می کنند.

ترکیبات شبه بوتاکس (مثل آرژیرلین) چگونه عمل می کنند؟

در کنار بایوپپتیدهای پیام رسان (10)، نوع دیگری از بایوپپتیدها به نام نوروپپتیدها (11) نیز وجود دارند. این ها همان ترکیبات شبه بوتاکس هستند که به تازگی مرتب تبلیغشان را می شنویم. این ترکیبات از انتقال علائم عصبی به ماهیچه های پوست جلوگیری می کنند و اجازه نمی دهند که ماهیچه های پوست منقبض شوند. وقتی ماهیچه های پوست نتوانند منقبض شوند چروک ها نیز تشکیل نمی شوند. کرم های حاوی این ماده غالباً با نامهایی مثل رینکل ریلکس (12) یا ریلکسور (13) معرفی می شوند.

پپتیدهای طبیعی یا گیاهی

از دیدگاه شیمی پپتیدها ترکیباتی هستند که از اتصال چند واحد اسید آمینه تشکیل شده اند. پروتئین ها در واقع پلیمرهای اسید آمینه هستند و پلی پپتید هم خوانده می شوند. وقتی پروتئین هیدرولیز می شود ترکیبات حاصل از هیدرولیز ممکن است اسیدهای آمینه یا ترکیبات حاصل از چند اسید آمینه به نام پپتید باشد. به همین علت پروتئین های هیدرولیز شده را پپتید نیز می نامند.

اصطلاحات فنی این مقاله

1- ماتریکسیل = Matrixyl

2- فاکتور رشد انتقالی = Transforming Growth Factor

3- فاکتور رشد هپاتوسیت = Hepatocyte Growth Factor

4- آرژیرلین = Argireline

5- بایوپپتید = Biopeptide

6- پپتیدهای ماتریکین = Matrikine Peptides

7- تری پپتید = Tri-Peptid

8- شبه بوتاکس = Botox-Like

9- ملانوتروپین = Melanotropin

10- الاستورگولاتور = Elastoregulator

11- روغن اناگر = Onagre Oil

12- پالمیتوئیل اولیگوپپتید = Palmitoyl Oligopeptide

13- بوتاکس = Botox

14- تیرگی پوست = Skin Darkening

15- کنسانتره = Concentrate

16- اناگر = Onagre

17- توالی = Sequence

18- تحریک کننده = Stimulant

19- اسیدهای آمینه = Amino Acids

20- رتینول = Retinol