اسانس روغنی در محصولات مراقبت از پوست

اسانس ترکیب اصلی یک عطر را تشکیل می دهد. اسانس ها قبل از آنکه رقیق شوند، قوامی شبیه روغن دارند. به همین علت به آن ها روغن های معطر یا اسانس های روغنی نیز گفته می شود.
اسانس روغنی مایع آبگریز و غلیظی است که حاوی ترکیبات فرار گیاه می باشد. اسانس های روغنی را با روش های تقطیر و بر اساس مکانیسم فراریت از گیاهان جدا می کنند. اسانس های روغنی را با نام های دیگری مثل روغن های فرار، روغن های اسانسی یا روغن های اساسی و یا حتی اسانس نیز می شناسند. این روغن های گیاهی را از این نظر اسانسی می گویند که حاوی اسانس معطر گیاه است. این روغن ها برای سلامت انسان اساسی یا ضروری نیستند. بنابراین ترجمه روغن های اساسی نباید گمراهمان کند. اکثر ترکیبهای تشکیل دهنده اسانسها خواصی دارند که استفاده از آنها را به صورت فرآورده های دارویی، بهداشتی و غذایی امکان پذیر می سازد.
ترکیبهای متشکله اسانسها را می توان به طور کلی به سه دسته تقسیم کرد.
•  منوترپنهای اکسیژن دار
•  منوترپنهای بدون اکسیژن
•  سزکویی ترپنها
منوترپنها می توانند خطی، یک حلقه ای و یا دو حلقه ای باشند. منوترپنهای اکسیژن دار می توانند به فرمهای الکلی، کتونی، آلدئیدی و غیره باشند.
آلفا-پینن با فرمول بسته C_۱۰H_۱۶ یک منوترپن هیدروکربنی ۲ حلقه ای است که از نظر تجاری بسیار مهم است.
ترپینولن با فرمول بسته C_۱۰H_۱۶ یک منوترپن تک حلقه ای است. مایعی است بی رنگ یا به رنگ زرد روشن و بویی شبیه بوی درخت کاج که در آب غیرقابل حل است، ولی در الکل، اتر و گلیکول حل می شود.
میرسن منوترپن غیرحلقوی با فرمول بسته C10H16 به شکل زیر می باشد. ***شکل*** میرسن مایعی است روغنی، زردرنگ با بویی مطبوع و غیرقابل حل در آب، محلول در الکل، کلروفرم، اتر، اسیداستیک با درجه سمیت پایین که بوی شیرین و مطبوع آن مشخص کننده جنس سیتروس هاست.

 البته محصولات معطر به دست آمده با روش فشردن نیز در بسیاری از مراجع معتبر از جمله دایره المعارف اسانسهای روغنی و دایره المعارف تکنولوژی شیمیایی (نوشته Kirk and ottmer) معروف به دایره المعارف کرک نیز اسانس روغنی نامیده می شوند.

 لاواند دارای رایحه ای آرامش بخش و طراوت بخش می باشد. اسانس روغنی لاواند تنش های عصبی را رفع می کند، درد را تسکین می دهد، پوست سر را ضدعفونی می کند و گردش خون مویرگی را تقویت می نماید. لغت لاواند از ریشه Lavare است که در لاتین به معنای پاکیزگی می باشد. اسانس روغنی لاواند معمولاً از سرشاخه های گلدار گیاه و با روش تقطیر جداسازی می شود. در عطرسازی قدیمی، اسانس روغنی لاواند به عنوان یکی از اجزاء استفاده می شد. اسانس روغنی لاواند در رایحه درمانی نیز کاربرد دارد. ترکیبات اصلی تشکیل دهنده اسانس روغنی لاواند لینالول ( %) و لینالیل استات (%) هستند. با روش کروماتوگرافی گازی می توان سایر ترکیبات تشکیل دهنده اسانس روغنی لاواند را شناسایی نمود.

 کاربرد اسانس روغنی لاواند در صابون سازی

 کاربرد اسانس روغنی لاواند در عطر سازی اجزای تشکیل دهنده اسانس روغنی لاواند بیش از جزء با ترکیب نسبی مختلف بسته به نوع لاواند، محل برداشت، فصل برداشت قسمت گیاه مورد استفاده در اسانس لاواند موجود است ولی برخی اجزاء مهم آن عبارتند از: لینالول (Linalool) فرمول بسته : C10H18O

 طیف کروماتوگرام اسانس روغنی لاواند

 پیک شماره مربوط به لینالول (%) و پیک شماره مربوط به لینالیل استات (%) است. شبیه سازی کامپیوتری واحد جداسازی اسانس روغنی لاواند با بخار آب تولید عصاره های گیاهی جهت استفاده در صنایع داروسازی ، بهداشتی وآرایشی از دیر باز در کشورهای توسعه یافته صنعتی رواج داشته است .ولیکن متأسفانه اکثر موارد مورد استفاده در صنایع داخل کشور با هزینه بالای ارزی تا کنون وارد می گردیده است. در این راستا انجام تحقیقات تئوری وآزمایشگاهی برای تولید اسانس های مورد نیاز صنایع داخلی ضرورت دارد. این طرح تحقیقاتی در دو مرحله شبیه سازی کامپیوتری جهت بهینه سازی شرایط عملیاتی استخراج و متعاقباً تولید اسانس مورد نظردر مقیاس آزمایشگاهی بر اساس محاسبات تئوری انجام شده است. در مرحله مطالعه شبیه سازی و انجام آزمایش های اولیه با مقایسه دو روش استخراج با حلال و تقطیر با بخار آب ، با توجه به پارامتر کیفیت و درجه خلوص محصول در نهایت روش تقطیر با بخار آب انتخاب گردید.

 عصاره (Extract) عصاره به محصولات استخراج گفته می شود که بر اساس مکانیسم «حلالیت» جداسازی گردیده اند. اسانس روغنی (Essential oil) اسانس روغنی به محصولات تقطیر گفته می شود که بر اساس مکانیسم «فراریت» جداسازی می گردند.

 روش های جداسازی محصولات معطره گیاهان بر اساس مکانیسم جداسازی آن که می تواند فراریت یا حلالیت باشد به دو دسته تقطیر و استخراج تقسیم بندی نمود. علاوه براین دو روش روشی موسوم به فشردن نیز جهت جداسازی اسانس مرکبات استفاده می گردد. در این روش اجزاء معطر غیر قابل حل در آب (آبگریز) که عمدتاً نقطه جوش بالاتری از آب دارند جداسازی می گردند! روشهای گوناگونی برای جداسازی اسانس روغنی از گیاه همگی تحت عنوان تقطیر به کار می رود. تقطیر(distillation) انتخاب روش مناسب به ماهیت محصول و میزان بازده قابل انتظار بستگی دارد این روشها عبارتند از: استخراج (extraction) از آنجا که روش تقطیر به دلیل معایبی که در کنار مزایای عدیده اش دارد در مورداسانس برخی گیاهان روش مناسبی نمی باشد، لذا در این موارد از روش عصاره گیری یا استخراج استفاده می گردد. بطور کلی حلالهایی را که در استخراج به کار می روند می توان به دو دسته فرار و غیر فرار (چرب) تقسیم بندی نمود. فشردن (Expression) اسانس مرکبات معمولا با استفاده از روش فشردن جداسازی می شود.

 Ref: PHYTOCHEMICAL EXTRACTION, slideshare استخراج با گازکربنیک گازکربنیک در فشار زیاد و نقطه بحرانی حلالیت بسیار زیادی دارد که با استفاده از تکنیکهای مناسب و در فشار و دماهای مختلف می توان از این خاصیت برای اسانس گیری استفاده نمود مزیت این روش در مقایسه با سایر روشها آن است که به هیچ وجه باعث تجزیه و هیدرولیز ترکیبات مختلف اسانس روغنی نمی گردد به علاوه بسیاری از ترکیبات که با روشهای دیگر قابل جداسازی نیستند با این روش جداسازی می گردد. دستگاه استخراج با CO2 طوری طراحی می گردد که بتواند حداکثر تا فشار bar300 و دمای 200 درجه سانتی گراد را تحمل کند(هر چند این کار در دمای 20 درجه و فشار 55 بار انجام می گیرد) گازکربنیک مایع پس از عبور از گیاه و جداسازی اجزاء قابل حل در CO2 وارد ظرفی می شود که باعث تبخیر CO2 گردیده و عصاره را بر جای می گذارد. با توجه به آنکه گازکربنیک مایع یک حلال لیپوفیل است ترکیبات قطبی در آن نامحلول هستند.

 کروماتوگرام واقعی اسانس روغنی لاوندر. پیک شماره 4 لینالول و پیک شماره 10 لینالیل استات را نشان می دهد.

 این روش برای استخراج اسانس روغنی پوست مرکبات استفاده می شود. اسانس روغنی مرکبات نسبت به حرارت بسیار ناپایدار و حساس هستند به همین علت برای تولید آنها روش فشردن مناسب است.

1- سیتروس = Citrus

2- کلروفرم = Chloroform

3- اسانس ها = Essences

4- اسانس روغنی = Essential Oil

5- فراریت = Volatility