احسانحُسنانی
مدرس اسکین کر و مراقبت از پوست
برای اطلاع از سرفصلهای
پکیج آموزشی
مراقبت از پوست و مو، کلمه پکیج را با واتسپ به شماره 09101971690 بفرستید.
چکیده: اسانس به مواد خوشبو و خوش طعم می گویند. اما در عطرسازی منظور از اسانس، بخش معطر و بدنه یک عطر است که در آب قابل حل نمی باشد. در واقع اسانس مجموعه از از مواد و مولکولهای معطر است که در هماهنگی با هم رایحه یک عطر را ایجاد می کند.
اسانس چیست؟
اگر به مفهوم عام آن مطابق آنچه در زبان فارسی جا افتاده بخواهیم تعریف کنیم: اسانس به مواد خوشبو و خوش طعم می گویند. اما در عطرسازی منظور از اسانس، بخش معطر و بدنه یک عطر است که در آب قابل حل نمی باشد. در واقع اسانس مجموعه از از مواد و مولکولهای معطر است که در هماهنگی با هم رایحه یک عطر را ایجاد می کند.
چیزی که از اسانس در عطر نام می بریم مجموعه از ترکیبات معطر است. هر یک از این ترکیبات معطر می تواند رایحه ای مستقل داشته باشد. حتی می تواند هر یک به تنهایی بوی بدی داشته باشد. اما ویژگی یک عطر خوب این است که این مواد معطر به گونه ای آمیخته شوند که یک بدنه هماهنگ ایجاد کند و رایحه منحصر به فرد و دلپذیری از آن به مشام برسد.
نمونه اسانس Dunhil blue desire که از ناصر خسرو تهیه کردم. در این آزمایش، به آب را با یک ماده قرمز رنگ اضافه کردم که تمایزش با اسانس مشخص باشد. همانطور که می بینید بعد از اختلاط، آب از اسانس جدا می شود.
آروماتراپی، هنر و علم استفاده از اسانس های طبیعی برگرفته از گیاهان، برای متعادل نمودن و سلامت بدن، فکر و روح. آروماتراپی ترکیبی از هنر و علم است.
برگاموت، اسانس روغنی برگاموت از گیاه برگاموت که نوعی مرکبات است، به دست می آید.
معطر کردن محصولات آرایشی بهداشتی با اسانس
اسانس گیری با روش تقطیر
اسانس گیری با روش تقطیر با بخار آب
ترکیبات تشکیل دهنده شامپو خشک داو که عبارتند از: ایزوبوتان، بوتان و پروپان به عنوان مواد پیشران، الکل دناتوره، آلومینیوم نشاسته اوکتنیل سوکسینات، ایزوپروپیل میریستات، سیلیکا، اسانس و سیکلوپنتاسیلوکسان
اسانس گیری در آزمایشگاه
اسانس روغنی، بخش کمیاب و ارزنده گیاه است.
آنالیز اسانس ها
مواد اولیه اسانس گیری
اسانس های روغنی معمولاً در ظروف شیشه ای تیره رنگ استفاده می شوند.
اکالیپتوس، اسانس این گیاه از راه تقطیر با بخار آب، از برگ های تازه یا نسبتا خشک شده گیاه به دست می آید.
اوژنول، وانیلین و اتیل وانیلین در شکل فوق نمایش داده شده است. اوژنول از اسانس های روغنی مخصوصی به خصوص روغن میخک، جوز بویا (nutmeg) سینامون (دارچین) ریحان، تخم شربتی و برگ بو گرفته میشود
عطری با برند غالیه که توسط یکی از عطرسازهای عرب تولید میشود. غالیه یکی از خوشبوهای زمان تاریخ بیهقی میباشد. البته در این عطر غالیه که در این شکل نشان داده شده، اسانس توت فرنگی وجود دارد که یادآور خاطرات بچگی است.
اسانس روغنی لاوندر
تاریخچه برند نیوآ : اوسریت یک لانولین الکل تخلیص شده می باشد که محتوی کلسترول بالایی دارد. لانولین الکل خالص یا اوسریت آلرژی کمتری نسبت به سایر لانولین الکل ها دارد. لانولین الکل یک ماده طبیعی است که حاوی مخلوطی از لیپیدهای مرتبط با پوست است که از مومهای پشم گوسفند استخراج می شود. ترکیبات اصلی تشکیل دهنده کرم نیوآ عبارتند از: آب، پارافین، گلیسیرین، پانتنول، سیتریک اسید، اسانس و اوسریت امول جنت. امول جنت یعنی امولسیون کننده.
بعضی از مواد می توانند نفوذپذیری پوست را افزایش دهند. آب، گلیسرول، اتانول، فنول اوره، املاح آلومینیوم و اسانس های روغنی از جمله موادی هستند که penetrant محسوب می شوند. آب، حلالهای آلی مثل پروپیلن گلایکول، سورفکتانت ها و دی متیمل سولفوکساید penetration enhancer محسوب می شوند. منبع: پوچرز ، ص 402
تقطیر با بخار آب یکی از متداول ترین روش های اسانس گیری از گیاهان
مواد شیرینکننده و طعمدهنده: طعم خمیردندان یکی از مهمترین ویژگیهای مورد انتظار مشتری است. اسپیرمینت، پپرمینت، اسانس روغنی میخک و اسانس روغنی دارچین بعنوان طعمدهنده استفاده میشود. از سدیم ساخارین در غلظت 0.05 درصد تا 0.3 درصد بعنوان شیرینکننده استفاده میشود.
طبقه بندی محصولات معطر گیاهان را می توان بر اساس مکانیزم جداسازی انجام داد. به محصولات استخراج نام عصاره و به محصولات تقطیر نام اسانس روغنی اطلاق می شود.
- بین تقطیر و استخراج که دو روش مختلف جداسازی با دو مکانیسم مختلف می باشد تمایز قائل شده است. ( بنا براین بر اساس این تقسیم بندی « اسانس روغنی» دیگر نوعی «عصاره» نیست)
البته محصولات معطر به دست آمده با روش فشردن نیز در بسیاری از مراجع معتبر از جمله دایره المعارف اسانسهای روغنی و دایره المعارف تکنولوژی شیمیایی
(نوشته Kirk and ottmer)
معروف به دایره المعارف کرک نیز اسانس روغنی نامیده می شوند.
مورد، مورت، آس و ریحان نام های مترادفی هستند که به درخت مورد اطلاق می شوند. برگ و میوه مورد دارای تانن ها، مواد رزینی، کامفن و اسانس می باشد.
برگ و میوه مورد دارای تانن ها، مواد رزینی، کامفن و اسانس می باشد که اثرات درمانی این گیاه بیشتر مربوط به اسانس آن می باشد. در شکل زیر طیف کروماتوگرام مربوط به آنالیز اسانس این گیاه نشان داده شده که در این طیف پیک های تیز مربوط به اجزاء اصلی مانند آلفا پینن، 1و8 سینئول و لینالول می باشد. بقیه اجزاء با درصدهای زیر در این اسانس دیده می شوند:
مورد از دیرباز در درمان سرفه و انواع مختلف عفونتهای تنفسی مثل برونشیت مورد استفاده قرار می گرفته است. همچنین در زمینه هضم خوب، اصلاح نارسایی های مجاری ادرار و جلوگیری از عفونت زخم ها اشتهار دارد. عصاره مورد حاوی ترکیبات ضد التهاب و قابض است.
علاوه بر خواص ضد عفونی و تقویت کننده آن، مورد گیاه مفیدی برای دیابت به شمار می رود. مطالعات آزمایشگاهی نیز که در سال 1980 بر روی موش انجام گرفت کاهش قند خون را در این جانور نشان داد.
لاواند، لاوندر یا اسطوخدوس گیاهیست آفتاب دوست که هم به صورت خودرو رشد می کند و هم می توان آن را کشت نمود. کاربرد اصلی لاوندر استفاده از اسانس روغنی آن در صنایع عطرسازی است. اما جایگاه ویژه ای نیز در تزئین فضای سبز شهری دارد. گل های لاواند را در پارک های تهران هم می توان پیدا نمود. لاواند در فصل مرداد شکوفه زده و گل می دهد.
اسطوخودوس یا لاواند یک گیاه با ارزش است.
علاوه بر خواص دارویی، دارای عطری بسیار دلنشین است.
لاواند بومی ایران نیست اما در ایران به شکل گسترده ای کاشته می شود و جایگاه ویژه ای در طراحی فضای سبز شهری دارد.
لاواند گیاه مورد علاقه من است و موضوع
پایان نامه من در مقطع کارشناسی، اسانس گیری از گیاه لاواند بود.
با استفاده از تکنیک های شبیه سازی کامپیوتری می توان شرایط عملیاتی را برای رسیدن به بیشترین بازده بهینه نمود.
لاواند بوته ای است خودرو یا کشت شده با ساقه های افراشته و منشعب شده دارای برگ های باریک و به رنگ سبز و تا اندازه ای سفید و گلهای ریز به رنگ بنفش یاسی . دارای انواع مختلفی هستند که دو نوع معروف آن عبارتند از:
لاواند حقیقی و لاواند کبیر. بیش از 100 جزء با ترکیب نسبی مختلف بسته به نوع لاواند، محل برداشت، فصل برداشت قسمت گیاه مورد استفاده در اسانس لاواند موجود است ولی برخی اجزاء مهم آن عبارتند از:
لینالول، لینالیل استات، بقیه اجزاء
انواع لاواند (اسطوخودوس)
1- لاواند حقیقی(true lavender)
نام علمی به اختصار L.vera ، ارتفاع تا cm50
2- لاواند کبیر: (spike lavender)
نام علمی به اختصارL.spica ، ارتفاع تا cm100
لاواند کبیر همانطور که از نامش پیداست دارای ساقه
ضخیم تر و درازتری است، سرشاخه های گلدار آن خاکستری بیشتر و آبی کمتری دارد.
اسانس روغنی گیاه لاواند
دو گونه فوق علاوه بر شکل ظاهری از نظر اجزاء تشکیل دهنده اسانس شان با هم متفاوت هستند همانطور که بعداً شرح داده خواهد شد ارزش استری اسانس لاواند کبیر بسیار کمتر از لاواند حقیقی است.
موکول مرمرک، گیاه مرمکی یا گیاه میر همگی مترادف هستند. رزین معطر گیاهی مرمکی برای تحریک لیپیدسازی و توقف لیپیدسوزی در صنایع آرایشی بهداشتی کاربرد دارد. در ایران باستان رزین مرمکی را در عطرهای مخصوص بانوان استفاده می کردند.
کاربرد رزین مرمکی در عطریات
در ایران باستان،
ملکه و زنان دربار عطرهای مخصوص بانوان را استفاده می نمودند..
چنان که در شرح احوال یکی از همسران خشایارشاه آمده است، وی پیش از رفتن به حضور شاه با مرمکی ( صمغ بسیار معطر گونهای درخت افریقایی که اسانس آن به عنوان عطر مورد استفاده قرار میگرفت) تدهین می شد، مواد خوشبو و عطرهای زنانه استفاده می نمود.
اسانس روغنی لاواند معمولاً از سرشاخه های گلدار گیاه و با روش تقطیر جداسازی می شود.
لاواند دارای رایحه ای آرامش بخش و طراوت بخش می باشد.
اسانس روغنی لاواند تنش های عصبی را رفع می کند، درد را تسکین می دهد، پوست سر را ضدعفونی می کند و گردش خون مویرگی را تقویت می نماید.
لغت لاواند از ریشه Lavare
است که در لاتین به معنای پاکیزگی می باشد.
اسانس روغنی لاواند معمولاً از سرشاخه های گلدار گیاه و با روش تقطیر جداسازی می شود.
در عطرسازی قدیمی، اسانس روغنی لاواند به عنوان یکی از اجزاء استفاده می شد.
اسانس روغنی لاواند در رایحه درمانی نیز کاربرد دارد.
ترکیبات اصلی تشکیل دهنده اسانس روغنی لاواند لینالول
(
%)
و لینالیل استات (%) هستند.
با روش کروماتوگرافی گازی می توان سایر ترکیبات تشکیل دهنده اسانس روغنی لاواند را شناسایی نمود.
کاربرد اسانس روغنی لاواند در صابون سازی
کاربرد اسانس روغنی لاواند در عطر سازی
اجزای تشکیل دهنده اسانس روغنی لاواند
بیش از جزء با ترکیب نسبی مختلف بسته به نوع لاواند، محل برداشت، فصل برداشت قسمت گیاه مورد استفاده در اسانس لاواند موجود است ولی برخی اجزاء مهم آن عبارتند از:
لینالول (Linalool)
فرمول بسته : C10H18O
لینالیل استات، با ارزش ترین ترکیب موجود در اسانس لاواند است، بوی ویژه (characteristic oder) لاواند مربوط به آن است، حدود درصد اسانس لاواند فرانسه را این جزء تشکیل می دهد ارزش استری اسانس لاواند را بر اساس میزان این جزء بیان می کنند.
بقیه اجزاء
اجزاء اصلی اسانس لاواند همان لینالول و لینالیل استات است. ولی اجزاء دیگری مانند سینئول(cineol) ، ژرانیول(geraniol) ،بورنئول (borneol) و … نیز در آن دیده می شود ، نمونه ای از طیف کروماتوگرام GC مربوط به یک نوع اسانس لاواند ، در شکل زیر نشان داده شده است.
طیف کروماتوگرام اسانس روغنی لاواند
پیک شماره مربوط به لینالول (%) و پیک شماره مربوط به لینالیل استات (%) است.
شبیه سازی کامپیوتری واحد جداسازی اسانس روغنی لاواند با بخار آب
تولید عصاره های گیاهی جهت استفاده در صنایع داروسازی ، بهداشتی وآرایشی از دیر باز در کشورهای توسعه یافته صنعتی رواج داشته است .ولیکن متأسفانه اکثر موارد مورد استفاده در صنایع داخل کشور با هزینه بالای ارزی تا کنون وارد می گردیده است. در این راستا انجام تحقیقات تئوری وآزمایشگاهی برای تولید اسانس های مورد نیاز صنایع داخلی ضرورت دارد. این طرح تحقیقاتی در دو مرحله شبیه سازی کامپیوتری جهت بهینه سازی شرایط عملیاتی استخراج و متعاقباً تولید اسانس مورد نظردر مقیاس آزمایشگاهی بر اساس محاسبات تئوری انجام شده است. در مرحله مطالعه شبیه سازی و انجام آزمایش های اولیه با مقایسه دو روش استخراج با حلال و تقطیر با بخار آب ، با توجه به پارامتر کیفیت و درجه خلوص محصول در نهایت روش تقطیر با بخار آب انتخاب گردید.
عصاره به محصولات استخراج گفته می شود كه بر اساس مكانیزم «حلالیت» جداسازی گردیده اند.
عصاره
(Extract)
عصاره به محصولات استخراج گفته می شود که بر اساس مکانیسم «حلالیت» جداسازی گردیده اند.
اسانس روغنی
(Essential oil)
اسانس روغنی به محصولات تقطیر گفته می شود که بر اساس مکانیسم «فراریت» جداسازی می گردند.
موادي كه در تهيه خميردندان استفاده مي شوند مي توانند به گروه هاي زير دسته بندي شوند: • مواد پاك كننده و جلادهنده، • دترجنت ها و مواد كف كننده، • هيومكتانت ها يا مواد جاذب الرطوبه، • تركيبات پيوند دهنده، • مواد شيرين كننده و طعم دهنده، • مواد متفرقه با مقاصد درماني، سفيدكنندگي، نگهدارنده ها)
میزان مصرف آمیزه اسانس های روغنی از 1 تا 3 درصد بسته به مقدار شيرين كننده ها و همچنين بسته به اينكه از صابون يا از دترجنت هاي سنتزي به عنوان ماده پاك كننده استفاده شده می تواند متغیر باشد. طعم نهايي محصول بستگي به ميزان روغن هاي معطر به كار رفته در خمیر دندان دارد.
بسته به نوع رنگ مو از قبیل دائمی، نیمه دائمی و موقتی بودن از مواد شیمیایی مختلفی در ترکیب رنگ موها استفاده می شود. آمونیاک یکی از مواد تشکیل دهنده رنگ مو است که موجب جدا شدن کوتیکول های مو و نفوذ رنگ به داخل مو می شود. اولین رنگ موی شیمیایی با ماده فنیل اتیلن دی آمین ساخته شده است.
کربن بلک معمولاً به میزان 2 درصد در فرمولاسیون وجود دارد. بقیه فرمول را موم ها یا واکس ها و روغن ها تشکیل می دهند. اسانس و ماده آنتی اکسیدان نیز به میزان کافی اضافه می شود. برای ساخت استیک های رنگ مو ترکیبات روغنی را ذوب نموده و به شکل یک مخلوط یکنواخت در می آورند. سپس کربن بلک را به آن اضافه نموده و اجازه می دهند تا خنک شود.
اسپری های رنگ مو (موقتی)
از اسپری های رنگ مو برای دست یابی به رنگ های فشن و شاد استفاده می شود. پوشاندن سفیدی مو نیز می تواند اتفاق بیفتد. در فرمولاسیون اسپری رنگ مو، معمولاً از رزین های آکریلیک، آلکانول آمین استفاده می شود. حدود 90 درصد وزن فرمول را اتیل الکل تشکیل می دهد. حال می توان محلول به دست آمده را به نسبت 70 به 30 با گاز مایع به هم آمیخت.
برای ساخت اسپری های رنگ مو، مخلوط یکنواختی از ترکیبات محلول رنگ مو ساخته شده و سپس به همراه گاز فشرده مایع در قوطی های آئروسل ریخته می شود.
رنگ موهای موقتی مایع
رنگ موهای مایع معمولاً در بطری بسته بندی می شوند و یک برس رنگ مو به همراهشان عرضه می شود. معمولاً 90 درصد رنگ موی موقتی مایع را اتیل الکل تشکیل می دهد. رنگدانه و رزین های آکریلیک و اسانس از بخش های دیگر فرمول هستند. فرآیند ساخت رنگ مو، میکسینگ (mixing) یا اختلاط و همزدن ساده است.
رنگ موهای نیمه دائمی
رنگ موهای نیمه دائمی به فرم مایع، ژل و کرم عرضه می شوند. در همه آن ها معمولاً از رنگ های اسیدی azo استفاده شده و معمولاً از حلال هایی مثل بنزیل الکل و N-متیل پیرولیدون استفاده می شود.
از آنجا که تأثیر این رنگ ها تحت شرایط اسیدی، بسیار قوی و شدید است، از سیتریک اسید برای تنظیم pH استفاده می شود.
برخلاف تصویر رایج که شامپو را یک محصول شوینده می دانند، شامپو جزء دسته بندی محصولات آرایشی بهداشتی قرار می گیرد.
سورفکتانتهای شامپو
در شامپو دو نوع سورفکتانت وجود دارد. سورفکتانت اولیه و ثانویه.
سورفکتانت اولیه بیشترین مقدار را در شامپو داشته و مسئول اصلی ایجاد کف و پاک کنندگی است.
سورفکتانت های ثانویه مجموعه ای دو یا چندتایی هستند که برای کم نمودن اثر خشن سورفکتانت اولیه یا ایجاد لطافت و تغییر در ماهیت کف به کار می روند. مواد تقویت کننده کف نیز سورفکتانت ثانویه تلقی می شوند.
مواد کاندیشن کننده یا مواد حالت دهنده
مواد کاندیشن کننده یا مواد حالت دهنده می توانند دارای بار الکتریکی مثبت باشند (یعنی ماهیت کاتیونی داشته باشند)
مثال: پلی کواترنیوم 10
مواد کاندیشن کننده یا مواد حالت دهنده می توانند بدون بار مثبت باشند و یا دارای خاصیت پوشانندگی و با ایجاد لایه روی تارهای مو عمل نمایند.
مثال: سیلیکون ها و دایمتیکون ها
مواد مؤثره یا اکتیوهای شامپو
مواد اکتیو می توانند برای هدف هایی خاص در فرمول شامپو استفاده شوند. مواد ضدشوره، مواد ضد ریزش، ضد خارش، ضد موخوره از انواع مواد مؤثره یا اکتیوهای شامپو هستند. انواع عصاره ها، پپتیدها و ویتامین ها جزء این دسته قرار می گیرند.
مواد اصلاح کننده شامپو
گاهی اوقات فرمول شامپو به دلیل بو یا رنگ نامطلوب نیازمند تغییر است. همچنین گاهی نیاز است اسیدیته و یا ویسکوزیته شامپو اصلاح شود. به همین منظور موادی مثل اسانس ها، رنگ ها، مواد صدفی کننده، اسید سیتریک، اسید لاکتیک و نمک به فرمولاسیون شامپو اضافه می شوند. این مواد را اصلاح کننده یا اصلاح گر می نامند.
مواد محافظ یا نگهدارنده
هر محصولی آرایشی بهداشتی که حاوی آب است، نیازمند بکارگیری ماده نگهدارنده می باشد. مواد نگهدارنده برای محافظت از شامپو در برابر رشد انواع باکتری، قارچ و مخمر استفاده می شوند. پارابن ها و متیل کلرو ایزو تیازولینون از جمله مواد نگهدارنده رایج مورد استفاده در شامپوها هستند.
ویتامینه کردن شامپو به چه معناست؟
برخلاف آنچه تصور می شود، ساقه مو قابلیت جذب مواد تقویت کننده مو و ویتامین ها را ندارد، زیرا تنها منبع تغذیه رسان برای مو، سیستم گردش خون ناحیه پوست سر است که ویتامین ها و سایر مواد مغذی مو را از طریق عروق خونی به ریشه مو می رساند. بنابراین اضافه کردن هر نوع ماده مغذی تحت عنوان ویتامین ها به شامپوها، جذب ساقه مو نمی شود و برای تغذیه مو و تقویت آن باید ویتامین ها و مواد مغذی به صورت خوراکی استفاده شود.
شامپو آمیزه ای است از آب، مواد فعال کننده سطحی و مواد افزودنی. آب بخش عمده فرمولاسیون شامپو را تشکیل می دهد و ماده پایه ای شامپو محسوب می شود. سورفکتانت ها، پاک کننده های اصلی شامپو هستند. سایر موادی که در شامپو وجود دارد، برای تقویت کف، افزایش ویسکوزیته، اصلاح بو، رنگ و همچنین برای جلوگیری از فساد میکروبی شامپو به آن اضافه می شوند. در این مقاله هر یک از اجزاء تشکیل دهنده شامپو به طور خلاصه تعریف می شود.
افزودنی های شامپو خود به دو دسته تقسیم بندی می شوند.
الف- افزودنی های عمومی
موادی مانند نگهدارنده ها برای جلوگیری از آلودگی میکروبی، نمک برای افزایش قوام شامپو و اسانس برای خوشبو نمودن شامپو و ا.د.ت.آ (EDTA) برای کاهش سختی آب و سیتریک اسید جهت تنظیم پ هاش جزء افزودنی های شامپو به حساب می آیند. اگر به ترکیبات تشکیل دهنده شامپوها دقت کنیم خواهیم دید اجزائی مثل اسیدسیتریک، نمک، ا.د.ت.ا، نگهدارنده، اسانس، رنگ و آب در همه شامپوها مشترک هستند.
به همین علت به این نوع افزودنی ها، افزودنی های عمومی گفته می شود.
نگهدارنده ها
از آنجا که شامپو محیط مناسبی برای رشد میکرو ارگانیسم ها به ویژه باکتری سودوموناس است، در صورت عدم بکارگیری نگهدارنده ها، به مرور زمان فاسد شده و بوی نامطبوع می دهد. مخلوط ایزوتیازولین ها و ترکیبات پارابن به عنوان نگهدارنده در شامپوها استفاده می شود.
مهمترین نگهدارنده های شامپو، ایزوتیازولین ها هستند. «متیل کلرو ایزوتیازولین اون» و «متیل تیازولین اون» از مهمترین ترکیباتی هستند که به عنوان نگهدارنده برای از بین بردن میکروارگانیسم ها و جلوگیری از رشد و تکثیر آن ها در شامپوها استفاده می شوند.
عوامل کمپلکس دهنده
نمک اتیلن دی آمین تترا استیک اسید که به اختصار EDTA نامیده می شود، به شکل گسترده ای به عنوان عامل کیلیت کننده (شلات کننده) یا کمپلکس دهنده در شامپوها استفاده می شود. پلی فسفات ها و مواد فعال سطحی غیریونی نیز در لخته کردن نمک های کلسیم مؤثرند.
قوام دهنده
الکترولیت ها، رایج ترین ترکیبات قوام دهنده شامپوها هستند. معمولاً برای افزایش ویسکوزیته شامپوها،
یا
درصد نمک به فرمولاسیون اضافه می کنند. نمک طعام یا کلرید سدیم و همچنین کلرید آمونیوم سبب افزایش ویسکوزیته شامپوها می شود. مشتقات سلولزی مثل کربوکسی متیل سلولز به اختصار CMC نیز برای افزایش شامپوها استفاده می شود.
تنظیم کننده pH
برای تنظیم pH شامپوها در محدوده
تا
از مواد تنظیم کننده pH استفاده می شود. اسیدهای آلی مثل اسید سیتریک و اسید لاکتیک برای کاهش pH و بازهای آلی مثل تری اتانول آمین برای افزایش pH به فرمولاسیون شامپو اضافه می شود.
اسانسشامپو
برای تأمین رایحه دلپذیر شامپوها، بخشی از فرمولاسیون شامپو را به اسانس اختصاص می دهند. میزان مصرف اسانس در شامپوها معمولاً
تا
درصد است.
رنگ
برای زیبا کردن ظاهر شامپوها از ترکیبات رنگی در فرمولاسیون شامپو استفاده می شود.
ب- افزودنی های اختصاصی
پروتئین ها، ویتامین ها، عصاره های گیاهی، عوامل ضدشوره از مهم ترین افزودنی های شامپو هستند. هر نوع شامپو بر حسب اینکه چه ویژگی خاصی برای آن در نظر گرفته می شود، از افزودنی خاصی در ترکیبات آن استفاده می شود. انواع رایج شامپوها عبارتند از: تقویت کننده، ضدشوره، شامپوی موهای رنگ شده، شامپوهای حجم دهنده، شامپوهای کنترل کننده ترشح چربی و شامپو بچه.
صابون نقش بسیار مهمی در بهداشت فردی ایرانی ها دارد. حمام بدون صابون برای خیلی از ماها معنی ندارد.
وقتی خشک شد، بوی صابون قابل تشخیص خواهد بود اما قبل از خشک شدن هنوز بوی الکل می دهد.
صابون سازی در کارخانه
چربی ذوب شده به همراه سود در دیگهای بخار پخته می شود، محصول زیرین (آب + گلیسیرین) است. محصول فوقانی چربی صابونی نشده و محصول میانی صابون است که توسط Gear Pump به مراحل بعدی پمپ می شود.
محلول آب و گلیسیرین را در حوضچه تبخیر توسط فوارده در شرایطی قرار می دهند که آب این محلول تا اندازه زیادی تبخیر شود و بعد به خارج از شرکت و در شرکتهای دیگری که تکنولوژی جداسازی کامل و بازیابی گلیسرین را دارند فرستاده می شود.
صابون (محصول میانی دیگ) به قسمت خردکن و خشک کن فرستاده می شود تا آب ان گرفته شود، صابون در این حالت detergency بالایی دارد ولی بوی مطبوعی ندارد و تا حدودی skin-irritant است. بنا به این دلیل در یکی از مراحل به این صابون، کرم، رنگ و اسانس اضافه می کنند و بالاخره به قسمت شمش کننده و قاب کننده می فرستند. در مرحله آخر مارک مورد نظر را خورده، وارد بسته بندی می شود.
پخت صابون
فرایند صابون سازی شباهت زیادی با آشپزی دارد.
یکی از روش های آشپزی، بخارپز کردن است.
در صنعت صابون سازی، از تانکهای فلزی بزرگ با حدود
تن گنجایش به کمک بخار که از زیر تانک وارد می شود چربی به همراه سود کاستیک درصد وزنی در زمان نسبتا طولانی
(حدود ساعت)
پخته می شود.
به علت تشابهی که این پروسه با پخت غذا دارد، این فرایند را پخت صابون می نامند.
دم کردن صابون
دم کردن صابون هم شباهت زیادی به دم کردن چای دارد.
برای دم کردن چای، چای خشک را در آب جوش ریخته به مدت
دقیقه در دمای
درجه سانتی گراد نگه می داریم.
دم کردن صابون هم تقریباً به همین شکل است، با این تفاوت که صابون پخته شده را به مدت ساعت در مخازن بزرگ در دمای
درجه نگه می دارند.
سپس برای اضافه کردن مواد دیگر به مراحل بعدی (خشک کردن، نودل کردن و ...) منتقل می کنند.
پ هاش صابون چند است؟
تعریف پ هاش این است: غلظت یون هیدروژن در محلول آبی در مقیاس لگاریتمی.
روش های جداسازی محصولات معطر گیاهان بر اساس مكانیزم جداسازی تقسیم بندی می شوند.
روش های جداسازی محصولات معطره گیاهان بر اساس مکانیسم جداسازی آن که می تواند فراریت یا حلالیت باشد به دو دسته تقطیر و استخراج تقسیم بندی نمود. علاوه براین دو روش روشی موسوم به فشردن نیز جهت جداسازی اسانس مرکبات استفاده می گردد.
در این روش اجزاء معطر غیر قابل حل در آب (آبگریز) که عمدتاً نقطه جوش بالاتری از آب دارند جداسازی می گردند! روشهای گوناگونی برای جداسازی اسانس روغنی از گیاه همگی تحت عنوان تقطیر به کار می رود.
تقطیر(distillation)
انتخاب روش مناسب به ماهیت محصول و میزان بازده قابل انتظار بستگی دارد این روشها عبارتند از:
استخراج (extraction)
از آنجا که روش تقطیر به دلیل معایبی که در کنار مزایای عدیده اش دارد در مورداسانس برخی گیاهان روش مناسبی نمی باشد، لذا در این موارد از روش عصاره گیری یا استخراج استفاده می گردد. بطور کلی حلالهایی را که در استخراج به کار می روند می توان به دو دسته فرار و غیر فرار (چرب) تقسیم بندی نمود.
فشردن (Expression)
اسانس مرکبات معمولا با استفاده از روش فشردن جداسازی می شود.
استخراج به روش جداسازی بر اساس مکانیزم حلالیت گفته می شود. استخراج یکی از مباحث عملیات واحد در مهندسی شیمی است که می تواند جداسازی مایع از مایع یا جداسازی فاز جامد از مایع باشد. در مبحث جداسازی عصاره از گیاهان، استخراج به روش هایی گفته می شود که در آن مواد مؤثره گیاه با مکانیزم حلالیت توسط یک حلال از گیاه جدا می شوند. این حلال می تواند غیر فرار یا فرار باشد. روغن ها و چربی ها از حلال های غیرفرار و گاز بوتان و گاز کربنیک از حلال های فرار به شمار می آیند.
حلال های فرار
استخراج با حلال های غیر فرار
بطور کلی حلالهایی را که در استخراج به کار می روند می توان به دو دسته فرار و غیر فرار (چرب) تقسیم بندی نمود.
اگر عمل استخراج در دمای محیط انجام گیرد این روش انفلوراژ (Enflurage) و اگر در دمای بالا صورت گیرد ماسیراسیون (maceration) نامیده می شود.
روش انفلوراژ به طور عمده برای یاس، tuberose و گاهی برای شکوفه های پرتقال و نرگس به کار می رود و روش ماسیراسیون برای گل رز، شکوفه های پرتقال، بنفشه و … استفاده می شود.
ماسیراسیون(maceration)
این فرایند شامل غوطه ور کردن گلها در روغنهای داغ با دمای 60 تا 70 درجه است.
به استثناء یاس و tuberose همه گلها و به خصوص رز را با این فرایند اسانس گیری می کنند. گل با چربی برای 12 تا 48 ساعت هم زده می شود بعد محتویات ظرف بر روی الک خالی شده تا روغن از گلها جدا شود روغن صاف شده را با گلهای جدید مخلوط می کنند و این عمل را آنقدر ادامه می دهند تا روغن اشباع گردد.
Ref:
Extraction in pharmaceutics
by
Mudassar Ahmed,
Slideshare.net
انفلوراژ (Enfleurage)
در این روش شکوفه گلها در لابلای چربی (در دمای محیط) خوابانیده می شود. به این صورت که درون قالبهای چوبی به نام chasis ، صفحات شیشه ای را که دو طرف آن توسط چربی یا برس مالیده شده و شکوفه ها به صورت تنک بر روی چربی پراکنده شده قرار می دهند. سطح تماس را توسط شیارهایی که با کاردک چوبی ایجاد شده افزایش می دهند و به این ترتیب چندین قالب چوبی روی هم قرار داده می شوند.
بعد از یک روز یا دو روز بستگی به نوع گل ، گلهای تازه را جایگزین می کنند و عمل تعویض گلها را آنقدر ادامه می دهند تا چربی ها اشباع گردند محصول نهایی «پماد تطهیر» (pomads for washing) نام دارد
چربی مورد استفاده می تواند چربی تصفیه شده خوک و یا چربی اطراف احشاء گوساله باشد. به جای چربی همچنین می توان از روغن زیتون یا پارافین مایع استفاده کرد.
اسانس موجود در این چربی اشباع شده را توسط استخراج با الکل جداسازی می نمایند.
Ref: PHYTOCHEMICAL EXTRACTION, slideshare.net
استخراج با حلالهای فرار
این فرایند اولین بار توسط روبی کوت(Robiquet) در سال 1835 تجربه شد که گلهای Tonquille را با اتر استخراج نمود.
در حال حاضر از جمله حلالهایی که کاربرد وسیع دارد می توان پترولیم اتر و اتانول را نام برد.
استخراج اسانس با بوتان
استفاده از بوتان دوره جدیدی را برای تولید کنسانتره ها (concretes) آغاز کرد، این روش از بقیه روشها گرانتر است زیرا حلال در حرارت معمول نیست بلکه در دمایی بین 10- تا 20- درجه سانتی گراد کار می کند.
Ref: PHYTOCHEMICAL EXTRACTION, slideshare
استخراج با گازکربنیک
گازکربنیک در فشار زیاد و نقطه بحرانی حلالیت بسیار زیادی دارد که با استفاده از تکنیکهای مناسب و در فشار و دماهای مختلف می توان از این خاصیت برای اسانس گیری استفاده نمود مزیت این روش در مقایسه با سایر روشها آن است که به هیچ وجه باعث تجزیه و هیدرولیز ترکیبات مختلف اسانس روغنی نمی گردد به علاوه بسیاری از ترکیبات که با روشهای دیگر قابل جداسازی نیستند با این روش جداسازی می گردد.
دستگاه استخراج با CO2 طوری طراحی می گردد که بتواند حداکثر تا فشار bar300 و دمای 200 درجه سانتی گراد را تحمل کند(هر چند این کار در دمای 20 درجه و فشار 55 بار انجام می گیرد) گازکربنیک مایع پس از عبور از گیاه و جداسازی اجزاء قابل حل در CO2 وارد ظرفی می شود که باعث تبخیر CO2 گردیده و عصاره را بر جای می گذارد.
با توجه به آنکه گازکربنیک مایع یک حلال لیپوفیل است ترکیبات قطبی در آن نامحلول هستند.
از طرفی، برخی از ضدآفتاب ها دارای موادی هستند که پوست را دچار حساسیت می کند. ترکیبات نگهدارنده، اسانس ها و فیلترهای شیمیایی از جمله موادی هستند که پوست حساس را دچار التهاب می کنند. این التهاب در برخی از افراد به لک منجر می شود.
استخراج اسانس قدمتی طولانی دارد. وجود ادوات سفالین تقطیر که قدمتی 5000 ساله دارند، وجود گلاب در ایران و رم باستان از جمله شواهد استفاده از مواد خوشبو در تاریخ بشر است. در قرن 16 میلادی، کتابی چاپ شد که در آن 60 گیاه اسانس دار معرفی شده بود. شهر گراس در فرانسه و شهر کلن در آلمان محل تولید عطر و اسانس از قرن 18 میلادی تاکنون می باشند. سنگ نگاره هایی وجود دارد که مصریان باستان را در حال عطرسازی نشان می دهد. غالیه، دستنبو، شمامه، عبیر از جمله مواد معطری هستند که در آثار شعرای ایرانی یافت می شوند.
روشهای گوناگون استخراج اسانس و مواد معطر از آغاز تمدن بشری توسعه یافت.
در پاکستان ادواتی مثل لوازم تقطیر سفالین کشف شده که از نظر قدمت به
سال پیش از میلاد مربوط می شود.
رومیان اولین تمدنی بودند که از عطر استفاده نمودند و بعد از استحمام، خود را با گلاب خوشبو می نمودند. در رم باستان تعداد زیادی عطرفروشی وجود داشت. تمدن های دیگر نیز، سنت سوزاندن علف ها و چوب های معطر برای خدایانشان را در پیش گرفتند. در قرن
کیمیاگران مسلمان روش تقطیر با بخار آب را ابدع نمودند و با کشف الکل، گام بزرگی در توسعه این صنعت برداشتند. قرون وسطی را می توان دوره تیره صنعت عطر نامید. از آن دوران اطلاعات بسیار کمی در دسترس است. در قرن
و
تکنولوژی ساخت عطرهای طبیعی توسعه یافت. در اواخر قرن
، مواد معطره شیمیایی سنتز شد و از اوایل قرن
، عطریات و خوشبوکننده های زیادی وارد بازار شد.
در سال
میلادی، کتابی به نام
Valerii Cordi Dispensatorium
در نورمبرگ به چاپ رسید که در آن نام حدود 60 قلم گیاه اسانسدار که اسانسشان به روش تقطیر استخراج شده بود را نام بردهاند.
تصور میشود که بنیانگذار شیمی اسانسها، فردی آلمانی به نام جان رادولف گلوبر باشد، در حالیکه فرانسوی دیگری به نام آنتوان لاووازیه باعث توسعه پایههای اولیه علم شیمی اسانسها گردید.
شهر گراس(Grasse) واقع در جنوب فرانسه، سردمدار صنعت اسانس گردید و تا قرن تولید اسانس را در اروپا بی رقیب ساخت. روشی که در شهر مذکور ابداع گردید و بکار گرفته شد، روش جذب با استفاده از روغنهای جاذب بود که به این وسیله توانستند از گلهایی که نسبت به حرارت، حساس بودند، نظیر یاسمین، اسانس بدست آورند. رقیب شهر گراس، شهر کلن بود که بواسطه محصول مشهور خود یعنی ادوکلن شهرت یافته بود.
دانشمند بزرگ ایرانی بوعلی سینا با اختراع سیستم مبرد توانست برای اولین بار از گل رز، اسانس خالص تهیه نماید.
علاوه بر گل سرخ و گل محمدی، از دیگر گلها و گیاهان عطرین چه از طریق عصاره روغنی و چه استفاده مستقیم از گلبرگهای آنها، برای مقاصد گوناگون استفاده میشد که از جمله آنها میتوان از: شاهسیرم (ریحان)، سوسنبر، شنبلید، ضیمران، قرنفل و یاس نام برد. استفاده از عطر دلنشین گل یاس، امروزه نیز در سراسر جهان نیز رایج است.
مواد اولیه طبیعی صنایع عطر سازی به دو دسته گیاهی و حیوانی تقسیم بندی می گردد.
گیاه میر (Myrrh)
اسانس این گیاه یک رزین طبیعی است که از ساقه گیاه commiphora myrrha تراوش میشود این گیاه در ساحل شرق افریقا و اغلب در سومالی و اتیوپی میروید. بعنوان یکی از قدیمیترین عطرهای تاریخی از این عطر همراه با عطر و بوی تند و با عطرهای کهربایی استفاده میشود.
نعناع هندی (Patchaouli)
پاچولی توسط تقطیر با بخار از برگهای خشک شده گیاه Pogostemom cablin بدست میآید گیاه کوچکی که در فیلیپین و اندونزی یافت میشود.
بیشترین تولید کننده آن اندونزی و بعد چین است اسانس پاچولی دارای مقدار زیادی کادینین (کامفر پاچولی)، الکل C14H26O ، اورژنول و آلدئید بنزوئیک میباشد.
رزماری (Rosmary)
روغن رزماری توسط تقطیر با بخار از گلها، برگها و ساقههای گیاه Rosmurinum officinalis بدست میآید تولیدکنندگان اصلی تونس، مروکو، اسپانیا و یوگسلاوی هستند. گیاهی بسیار معطر است اسانس آن شامل بورنئول، استات ایزوبورنیل، کامفر، کامفن ، پینن و سینئول میباشد.
چوب صندل(Sandal wood Oil)
روغن چوب صندل با تقطیر با بخار تهیه میشود یا با تقطیر از آب از چوبهای پودر شده و ریشههای گیاه Santalum album بدست میآید درخت کوچکی که در هند، سریلانکا و اندونزی وجود دارد. تولید جهانی آن در هند و اندونزی میباشد برای تهیه روغن خوب و بازده بالا فقط درختانی که بالای سی سال سن دارند باید استفاده شوند.
یک عطرساز وقتی می خواهد عطر جدیدی بسازد، باید شاهکارهای عطری را مورد آنالیز قرار دهد. اجزای آنها را کشف کند و به نحوی دیگر به هم بیامیزد تا عطری هم خانواده آن عطر موفق بسازد.
اما اگر هدف ساخت عطری مشابه آن به همان بسته بندی و همان نام باشد، مصداق بارز تقلب است. خیلی از شرکت های اسانس سازی هندی و چینی اسانس هایی ساخته اند که در ظاهر بوی عطرهای موفق بازار را می دهد. این اسانس ها را می خرند، بسته بندی می کنند و با همان نام و همان شکل به بازار عرضه می کنند. کار بسته بندی را آنقدر حرفه ای انجام می دهند که حتما باید دو عطر اصلی و تقلبی کنار هم گذاشته شود و خصوصیات ظاهری آنها با هم مقایسه گردد تا تفاوت ها کشف شود.
همانطور که می دانید مولکولهای تشکیل دهنده اسانس، اندازه های متفاوتی دارند. برای تفکیک و جداسازی این مولکولها از یک دیگر، می توان از روش باد کشیدن گندم ایده گرفت.
به این ترتیب که یک جریان گازی از روی مولکولهای تشکیل دهنده اسانس عبور می دهند. مولکولهایی که سبکتر هستند با استفاده از این جریان گازی جابجا می شوند و از مولکولهای سنگین تر جدا می شوند.
برای ایجاد این جریان گازی، از کپسول استفاده می شود. داخل این کپسول یک گاز بی اثر مثل هلیوم وجود دارد. در مسیر این جریان گازی، با استفاده از یک سرنگ که شبیه سرنگ آمپول است، اسانس یا عطر را تزریق می کنند. مولکولهای تشکیل دهنده اجزاء اسانس که اندازه های مختلفی دارند در مسیر این جریان گازی با سرعت های مختلفی حرکت می کنند. برای اینکه این جداسازی بهتر انجام شود، این جریان گازی از داخل تونل های مویینه و بسیار باریک که داخل آن با مواد خاصی پوشش داده شده است عبور می کند.
مولکولهای تشکیل دهنده اسانس با سرعت های مختلف از داخل این تونل عبور کرده و نهایتا بعد از گذشت چند ساعت از آن طرف تونل خارج می شود.
کروماتوگرام واقعی اسانس روغنی لاوندر. پیک شماره 4 لینالول و پیک شماره 10 لینالیل استات را نشان می دهد.
به بوی خاص یک ماده منفرد، نُوت می گویند. به مخلوط دو یا تعداد بیشتری ماده که زمینه بویایی یکسان دارند، آکورد گفته می شود.
تقسیم بندی نوت های عطر
گفتیم که به هر یک از مواد تشکیل دهنده اسانس یا عطر، نوت آن عطر گفته می شود. مواد و ترکیبات بی شماری وجود دارد که می توان با هم آمیخت و عطر درست کرد. باید توجه داشته باشیم که از آمیختن تصادفی مواد مختلف نمی توان عطر ساخت. درست مانند آن است که فردی که چیزی از ساز نمی داند پشت پیانو بنشیند و بخواهد بنوازد. مطمئنا یک صدای ناهنجار از این ساز در می آورد که هیچ کسی خوشش نمی آید.
دئودورانت نام دیگر محصولات آرایشی بهداشتی ضدبو یا خوشبوکننده است که بر خلاف ضد عرق ها، تعرق را کاهش نمی دهند بلکه بوی بد عرق را می پوشانند یا باکتری های مولد بوی بد را از بین می برند
عرق بدن محلول آبی نسبتاً اسیدی ، عمدتاً حاوی سدیم کلرید ، پتاسیم کلرید، لاکتیک اسید و اوره و یک روغن آلی است ، لذا عرق بدن ذاتاً بی بو است ، علت بوی بد عرق آن است که باکتریهای روی سطح پوست روغن آلی عرق را تجزیه کرده ، حاصل این واکنش محصولاتی بدبو(عمدتاً شامل اسیدهای کربوکسلیک) است و بوی بد
عرق مربوط به آن است فراورده های ضد بو حاوی یک ماده باکتری کش (آنتی بیوتیک) است که با کشتن این باکتری ها مانع از ایجاد بوی بد می شوند در ضمن این فراورده حاوی مواد معطر کننده (اسانسها) نیز می باشد.
پوشاندن بوی بد با استفاده از دئودورانت
مواد معطر برای پوشاندن بوی نامطبوع عرق در دئودورانت ها گنجانده شده است. دئودورانت های کلاسیک حاوی 0.2 تا 1.5 درصد اسانس یا ماده معطر هستند. اسانس مورد استفاده در دئودورانت ها به عنوان یک ماده پوشاننده یا ماسک کننده عمل می کند. در فرمولاسیون ترکیبات دئودورانت، ترکیباتی مانند سدیم بی کربنات نیز یافت می شود که با اسیدهای چرب 6 تا 11 کربنه مولد بوی عرق واکنش داده و ترکیبات صابونی بی بو تشکیل می دهند.
صرفنظر از درست یا غلط بودنشان، سه روش متداول برای بوییدن یک عطر موقع امتحان کردن آن وجود دارد: روش اول بوییدن درب بطری عطر است. روش دوم استفاده از کاغذهای تست عطر (بلاتر) است. روش سوم که بهترین روش است. امتحان کردن عطر روی مچ دست است. روش پیشنهادی من برای تست کردن عطر. مراحل پیشنهادی من برای انتخاب عطر
روش اول بوییدن درب بطری عطر است. وقتی به عطر فروشی یا اسانس فروشی می رویم و می خواهیم رایحه عطر را تست کنیم در اغلب موارد درب بطری عطر را باز می کنند و می خواهند که مشتری آن را ببوید و تصمیم بگیرد.
روایح با احساسات و خاطرات رابطه تنگاتنگ دارند. برخی دانشمندان معتقدند، قدرت خاطره سازی حس بویایی بیشتر از دیگر حواس پنج گانه بیشتر است.
چند وقت پیش وقتی برای سرزدن به محل کار قدیمی ام رفتم. در آن کارخانه خمیر دندان های نسیم و پونه تولید می شود. بوی اسانس پونه، برای من یادآور روزهای خوشی بود که اولین تجربه کاری و دوران کاراموزی ام را گذراندم.
مراقب عطر قاتل باشید! عطر برای زنان است. عطر مردانه نداریم! هرچه اسانس عطر بیشتر باشد ماندگاری آن بیشتر است! عطرهایی وجود دارد که باعث تحریک میل جنسی می شود! هرچه عطر گرانتر باشد، رایحه بهتری دارد!
خیلی ها معتقدند که عطر برای خانم ها است و ادکلن برای آقایان. اما چه در زبان انگلیسی و چه در زبان فارسی واژه هایی مثل ادوتوالت، ادوکلن و ادوپرفیوم به غلظت اسانس عطر بستگی دارد. اگر چه معمولا عطرهای زنانه ادوپرفیوم است و عطرهای مردانه ادوتوالت، اما این موضوع عمومیت ندارد. در بسیاری از برندهای عطریات، هم ادوپرفیوم مردانه وجود دارد و هم ادوتوالت زنانه.
شایعه: هرچه اسانس عطر بیشتر باشد ماندگاری آن بیشتر است!
این موضوع می تواند تا حدی درست باشد اما الزاما صحیح نیست. حقیقت آن است که ماندگاری عطر بسته به ترکیبات چربی دوست به کار رفته در فرمولاسیون عطر دارد. از آنجا که اسانسها معمولا چربی دوست هستند یعنی قابل حل در روغن هستند، با افزایش درصد اسانس می توان ماندگاری عطر را افزایش داد. اما برای تولید کننده عطر روشهای ارزان تری نیز وجود دارد که شامل اضافه کردن ترکیبات روغنی به فرمول عطر است.
یک عطر عمدتا از سه بخش تشکیل شده است: اسانس، ماده حامل، مواد افزودنی. بخش اصلی عطر را ماده معطر یا اسانس آن تشکیل می دهد. برای رقیق کردن اسانس از حامل ها یا حلّال ها استفاده می شود. گاهی برای افزایش مرغوبیت عطرها، موادی به فرمولاسیون عطر اضافه می شود که نه در دسته بندی اسانس قرار می گیرد و نه ماده حامل است. به این ترکیبات افزودنی های عطر گفته می شود.
اسانس: بخش اصلی عطر را ماده معطر یا اسانس آن تشکیل می دهد. اسانس ها انواع طبیعی و سنتزی دارند. اسانس های طبیعی از گیاهان و حیوانات به دست می آیند. اما اسانس های سنتزی توسط انسان، در کارخانه ها ساخته می شود. روش ساخت اسانس های مصنوعی معمولا سنتز شیمیایی است.
ماده حامل: برای رقیق کردن اسانس از حامل ها یا حلّال ها استفاده می شود. رایجترین نوع حلال در عطرسازی الکل است. همراه با این الکل مقداری آب به عنوان ناخالصی وجود دارد. الکل باعث می شود که اسانس به خوبی پخش شود و از رشد میکروبها جلوگیری می کند.
مواد افزودنی: گاهی برای افزایش مرغوبیت عطرها، موادی به فرمولاسیون عطر اضافه می شود که نه در دسته بندی اسانس قرار می گیرد و نه ماده حامل است. به این ترکیبات افزودنی های عطر گفته می شود. آنتی اکسیدان ها و مواد رنگی که برای افزایش پایداری و برای جذابیت فیزیکی به عطرها اضافه می شوند دو نمونه از مواد افزودنی هستند.
درست عطر زدن به نظر من جرء نزاکت و آداب اجتماعی یک فرد است. برخی افراد وقتی از جایی رد می شوند تا چند دقیقه فضا را از بوی خودشان پر می کنند. اشتباه رایجی که بسیاری از افراد در عطر زدن انجام می دهند، استفاده از عطر روی لباس است. عطر را به جای لباس روی پوست بزنید، نقاط نبض دار پوست مثل مچ دست و یا زانوها ترجیح داده می شوند. در انتخاب عطر به سن و سال و موقعیت اجتماعی خود توجه کنید. در محافل دوستانه از عطرهای سرد و ترش و برای مجالس رسمی از عطرهای گرم و سنگین استفاده کنید.
در ساخت عطرهای تلخ معمولا از اسانس هایی مانند ریشه درختان و ادویه های شرقی استفاده می شود. عطرهای شیرین و گرم عطرهایی هستند که از بو و طعم شکلات و میوه های تابستانی برخوردارند.
برای اینکه یک نفر بتواند به عنوان عطرساز در کمپانی های بزرگ عطرسازی شروع به کار کند، علاوه بر استعداد ذاتی بویایی، باید حدود سه سال آموزش ببیند. در این سه سال باید بتوانند رایحه 2000 ماده معطر را به خاطر بسپارند. بعد از آن در کنار عطرسازهای ماهرتر به عنوان دستیار کارآموزی کنند تا هنر عطرسازی را بیاموزند.
در کارگاه آموزشی اسانس گیری در خدمت آقای احمد قنبری از مجله عطر و طعم بودیم. ایشان در این کلاس از مشکلات کارکردن در سیستم های بویایی گفتند و این که چه سردرد های وحشت ناکی به سراغ آدم می آید. از مرکز آموزش علمی کاربردی گروه صنعتی گلرنگ به خاطر برگزاری این کلاس و همچنین از آقای احمد قنبری به خاطر مطالب خوبشان تشکر می کنم.
اسانس های روغنی، اسانس هایی هستند که قوامی شبیه روغن دارند و مثل روغن روی آب می ایستند. به همین علت نام اسانس های روغنی را روی آن ها گذاشته اند.
اسانس ترکیب اصلی یک عطر را تشکیل می دهد. اسانس ها قبل از آنکه رقیق شوند، قوامی شبیه روغن دارند. به همین علت به آن ها روغن های معطر یا اسانس های روغنی نیز گفته می شود.
اسانس روغنی مایع آبگریز و غلیظی است که حاوی ترکیبات فرار گیاه می باشد.
اسانس های روغنی را با روش های تقطیر و بر اساس مکانیسم فراریت از گیاهان جدا می کنند.
اسانس های روغنی را با نام های دیگری مثل روغن های فرار، روغن های اسانسی یا روغن های اساسی و یا حتی اسانس نیز می شناسند.
این روغن های گیاهی را از این نظر اسانسی می گویند که حاوی اسانس معطر گیاه است.
این روغن ها برای سلامت انسان اساسی یا ضروری نیستند.
بنابراین ترجمه روغن های اساسی نباید گمراهمان کند.
در شهر پیرگوس، شمال قبرس زادگاه آفرودیت ویرانه های قدیمی ترین کارخانه عطرسازی جهان که قدمتی 4000 ساله دارد و بر اثر زلزله ای تا سال 2005 زیر خاک دفن شده بود، کشف شد. اشیاء به دست آمده از این کشف باستان شناسی، اکنون در موزه ای در ایتالیا نمایش داده می شود.
ویرانه های قدیمی ترین کارخانه عطرسازی جهان که سال پیش در شهر پیرگوس (شمال قبرس، زادگاه آفرودیت) وجود داشته و بر اثر زلزله ای به زیر خاک فرورفته بود در سال توسط باستان شناسان کشف شد. مطالعات باستان شناسی نشان داده است زمانی که زلزله آمد (در سال قبل از میلاد) اسانس مختلف در آن کارخانه در حال استحصال بود.
فرانسوا کوتی (یکی از پرآوازه ترین عطرسازان قرن ) با خلق عطری به نام “Chypre de Coty” در سال نام جزیره قبرس (زادگاه آفرودیت و نماد عطر و زیبایی زن) را جاودانه کرد.
زمانی که زلزله آمد، ۱۴ اسانس مختلف در آن کارخانه در حال تولید بود
اسانس به مواد خوشبو و خوش طعم می گویند. اما در عطرسازی منظور از اسانس، بخش معطر و بدنه یک عطر است که در آب قابل حل نمی باشد. در واقع اسانس مجموعه از از مواد و مولکولهای معطر است که در هماهنگی با هم رایحه یک عطر را ایجاد می کند.
اگر به مفهوم عام آن مطابق آنچه در زبان فارسی جا افتاده بخواهیم تعریف کنیم: اسانس به مواد خوشبو و خوش طعم می گویند. اما در عطرسازی منظور از اسانس، بخش معطر و بدنه یک عطر است که در آب قابل حل نمی باشد. در واقع اسانس مجموعه از از مواد و مولکولهای معطر است که در هماهنگی با هم رایحه یک عطر را ایجاد می کند.
چیزی که از اسانس در عطر نام می بریم مجموعه از ترکیبات معطر است. هر یک از این ترکیبات معطر می تواند رایحه ای مستقل داشته باشد. حتی می تواند هر یک به تنهایی بوی بدی داشته باشد. اما ویژگی یک عطر خوب این است که این مواد معطر به گونه ای آمیخته شوند که یک بدنه هماهنگ ایجاد کند و رایحه منحصر به فرد و دلپذیری از آن به مشام برسد.
نمونه اسانس Dunhil blue desire که از ناصر خسرو تهیه کردم. در این آزمایش، به آب را با یک ماده قرمز رنگ اضافه کردم که تمایزش با اسانس مشخص باشد. همانطور که می بینید بعد از اختلاط، آب از اسانس جدا می شود.
ادوتوالت بهتر است یا ادوپرفیوم؟
انتخاب بین EDP و EDT بیشتر یک مساله شخصی است. بستگی دارد تا چه حد می خواهید عطرتان قوی باشد و رایحه شدیدتری داشته باشد. اما به طور کلی برای یک فرد مشخص در هوای مرطوب بهتر است ادوتوالت استفاده شود زیرا درصد اسانس آن کمتر بوده و شدت رایحه کمتری دارد. اما در هوای خشک، ادوپرفیوم ترجیح داده می شود.
ادوتوالت بهتر است یا ادوپرفیوم؟
ادوپرفیوم ها درصد اسانس بیشتری نسبت به ادوتوالت دارند. بنابراین بوی شدیدتر و قوی تری دارند. انتخاب بین EDP و EDT بیشتر یک مساله شخصی است. بستگی دارد تا چه حد می خواهید عطرتان قوی باشد و رایحه شدیدتری داشته باشد. اما به طور کلی برای یک فرد مشخص در هوای مرطوب بهتر است ادوتوالت استفاده شود زیرا درصد اسانس آن کمتر بوده و شدت رایحه کمتری دارد. اما در هوای خشک، ادوپرفیوم ترجیح داده می شود.
نکته: درصدهایی که در شکل بالا نشان داده شده تقریبی هستند. هر شرکتی ممکن است ادوتوالت و ادوپرفیوم را با غلظت های متفاوتی از اسانس تولید کند.
اسانس ها در افزایش جذابیت محصولات آرایشی بهداشتی نقش مهمی دارند. زیرا رایحه مطلوب به محصول بخشیده و مصرف کننده را برای خرید ترغیب می کنند. از همه مهمتر اسانس بوی نامطبوع ترکیبات پایه کرم را می پوشاند و به جذابیت آن می افزاید. تأثیر بر سیستم عصبی و ایجاد احساس آرامش از دیگر اثرات مفید بکارگیری اسانس در یک محصول آرایشی بهداشتی است.
اسانس ها نقش مهمی در تولید محصولات آرایشی دارد و رایحه خوب به این محصولات می بخشند و موجب ترغیب مردم به خرید محصولات آرایشی می گردند. اسانس ها نه فقط برای تولید عطر و ادکلن بلکه اساساً برای تولید رایحه خوب ساخته شده اند. نقش دیگر عطرها و اسانس ها پوشاندن بوی نامطبوع است. برخی از مواد اولیه آرایشی بوی نامطبوعی دارند بنابراین اگر با اسانس آمیخته نشوند، مصرف کننده را از خرید منصرف می کنند.
بوی یک محصول آرایشی بهداشتی همانند بسته بندی آن، یکی از عوامل ترغیب مصرف کننده برای خریداری و استفاده از یک محصول آرایشی است و در ارزیابی مصرف کننده مؤثر است. روایح علاوه بر ایجاد احساس آرامش، روی سیستم عصبی غیرارادی نیز تأثیر می گذارند. همچنین نقش مهمی در سیستم ایمنی و حفظ هم ایستایی پوست دارند.
آروماتراپی علمیست که در آن با تأثیرگذاری بر حس بویایی، اثرات درمانی ایجاد می شود. یکی از کاربردهای اسانس های روغنی، رایحه درمانی است. آروما به معنای رایحه و تراپی به معنای درمان می باشد. مشاهده مطلب
فشردن یکی از روش های اسانس گیری از گیاهان است. اسانس روغنی مرکبات که به حرارت حساس است، با روش فشردن استخراج می شود.
این روش برای استخراج اسانس روغنی پوست مرکبات استفاده می شود. اسانس روغنی مرکبات نسبت به حرارت بسیار ناپایدار و حساس هستند به همین علت برای تولید آنها روش فشردن مناسب است.
کرم دور چشم کوهِرِنس لیراک پاریس
این کرم با برخورداری از بافتی عاری از چربی و بدون اسانس به لطف برخورداری از فرمولاسیونی جامع شامل توکوفرول (ویتامین E)، دی پالمیتوئیل هیدروکسی پرولین (ماده افزایش دهنده سنتز کلاژنIII)، رتینول (ویتامین A)، سدیم اسکوربات (ویتامین C)، هیالورونیک اسید (مرطوب کننده قوی)، مواد ترمیم کننده بافت (ederline : عصاره سیب) و ماده ضد پف (عصاره جلبکِ Cyclotella) محصول مناسبی برای کل ناحیه دور چشم مناسب سنین بالای سال است.
تفاوت کرم دور چشم و کرم معمولی مرطوب کننده صورت چیست؟ آیا می توان از کرم های مرطوب کننده معمولی دور چشم ها استفاده کرد؟
یکی از دوستان در پیج خانم دکتری دیده بودند که گفته اند کرم دور چشم نیاز نیست بزنید و یک کرم مرطوب کننده معمولی دور چشم بزنید کافی است.
خوب ببینید کرم های دور چشم اسانس کمتری دارد برای اینکه کمتر حساسیت ایجاد کند. مواد نگهدارنده ای در آنها استفاده شده است که کمتر ایجاد حساسیت کند. از روغن های سیلیکونی فرار کمتر استفاده شده است که چشم دچار سوزش نشود. در شرایطی که از نظر مالی افراد تحت فشار هستند و نمی توانند کرم های مرطوب کننده دور چشم بخرند استفاده از کرم های مرطوب کننده معمولی روی ناحیه دور چشم بهتر از استفاده نکردن آن است. ولی اگر از نظر مالی در مضیقه نیستید بهتر است که از کرم های مرطوب کننده دور چشم استفاده بشود.
1- اسانس = Essence quintessence, essence = اسانس، عطرمایه، روغن معطر و فرار، ترکیباتی که بو و طعم خوبی دارند و در محصولات غذایی ، داروئی ، بهداشتی و آرایشی به کار برده می شوند. اسانس Essence از لحاظ لغوی به معنای جوهر ، ماهیت و عنصر وجودی است. اسانس از کلمه فرانسوی Essence به فارسی وارد شده و در انگلیسی هم با این املا و با تلفظ متفاوت استفاده می شود.
water and essence go through a condenser where they cool and separate = آب و اسانس از کندانسور عبور کرده، خنک شده و از یکدیگر جداسازی می شوند
EXTRACTION, Extraction with volatile solvents is the most effective and commonly used method to obtain essences. = استخراج: استخراج با حلال های فرّار موثرترین و رایج ترین روش به دست آوردن گیاهان است.
ESSENTIAL OIL, The “essence” of plants obtained by distillation of the plant material or its concrete. Plant materials include flowers, grass, stems, seeds, leaves, roots, bark, fruits, tree moss and tree secretions. = اسانس روغنی: اسانس گیاهان كه با روش تقطیر مواد گیاهی یا كانكریت آنها به دست می آید. منظورمان از مواد گیاهی گلها، علفها، ساقه ها، بذرها، برگها، ریشه ها، تنه و میوه درختان است. همچنین خزه درختان و سایر ترشحات درختان همگی از مواد گیاهی محسوب می شوند كه می تواند تقطیر شود.
water and essence go through a condenser where they cool and separate
آب و اسانس از کندانسور عبور کرده، خنک شده و از یکدیگر جداسازی می شوند
BLEND, Harmonious mixture of perfumery ingredients. = به آمیزه همگنی از مواد عطری بلند می گویند
MUGUET, The French term for Lily of the Valley. One of the three most used florals in perfumery. = موگه یا لیلی دره یكی از سه نوت گُلی مهم در عطرسازی
MOUILLETTES, Strips of odorless white blotting paper, which the perfumer uses to evaluate a scent as it develops. = كاغذهای بلاتر كه برای ارزیابی رایحه یك عطر توسط عطار مورد استفاده قرار می گیرد.
AMBERGRIS, Lumps of oxidized fatty compounds, whose precursors were secreted and expelled by the Sperm Whale. Ambergris is commonly referred to as “amber” in perfumery. = آمبرگریس، تودههایی از تركیبات چرب اكسید شده كه پیشسازهای آن توسط نهنگ عنبر ترشح شده و از بدن او خارج شده است. آمبرگریس را در عطرسازی به اختصار عنبر میگویند.
IONONES, One of the most valued synthetic perfume ingredients. They have a fresh, violet aroma and were first introduced into perfumery in 1936 in Violettes de Toulouse. = آیونونها: یكی از باارزش ترین مواد عطری سنتزی، رایحه تازه و گل بنفشه دارند. در سال 1936 به صنعت عطرسازی معرفی شدند.
DRY DOWN, The final phase of a fragrance – the character which appears several hours after application. Perfumers evaluate the base notes and the tenacity of the fragrance during this stage. = فاز انتهایی عطر ویژگی كه چند ساعت بعد از استفاده باقی می ماند.
ATTAR (OTTO), From the ancient Persian word “to smell sweet.” Attar or otto refers to essential oil obtained by distillation and, in particular, that of the Bulgarian rose, an extremely precious perfumery material. = عطار، از لغت فارسی رایحه شیرین میآید. عطّار یا عطو به اسانس روغنی گفته میشود كه با روش تقطیر به دست میآید مثل اسانس روزه بلغاری و مواد باارزش عطاری.
COUMARIN, A chemical compound with a sweet, distinctive vanilla-like odor with grassy elements. Found naturally in some plants, it may also be produced synthetically. It is used by perfumers as a base note to add warmth and depth. = كومارین: ماده ای شیمیایی با رایحه شیرین و شبیه وانیل. از كومارین به عنوان نوت پایه در فرمولاسیون عطر اضافه می شود تا به آن گرما و عمق ببخشد.
ALCOHOL, Denatured ethyl alcohol is added to a fragrance compound to serve as the carrier. It modifies the fragrance intensity and makes application to the skin easier. Concentration of alcohol to perfume oils varies from perfumer to perfumer. = الكل، اتیل الكل دناتوره به تركیب عطر اضافه میشود تا به عنوان حامل استفاده شود. الکلها شدت عطر را اصلاح میکنند و استفاده از آن روی پوست را آسانتر مینمایند. غلظت الكل در عطر و نسبت آن به اسانس از عطّار به عطّار متفاوت است.